Bebeklerde diş çıkarma: belirtiler ve rahatlatma yolları

Bebeklerde ilk diş ne zaman çıkar?

Çoğu bebekte ilk diş 6. ay civarında görünür; ancak normal kabul edilen aralık geniştir. Bazı bebeklerde ilk diş 4. aydan önce, bazılarında 12. aydan sonra çıkar; nadiren bebek dişle doğabilir. Ailedeki diş çıkarma zamanları gibi kalıtsal etkenler de bu zamanlamayı etkileyebilir.

Süt dişleri genellikle belli bir sırayla çıkar. Alt dişler çoğu zaman üstteki karşılıklarından biraz önce görünür:

• Orta kesici dişler (ön dişler): yaklaşık 6. ay
• Yan kesici dişler: yaklaşık 8. aydan itibaren
• Birinci azı dişleri: 1 yaş civarı
• Köpek dişleri: 1,5 yaş civarı
• İkinci azı dişleri: 2 yaş civarı

Toplam 20 süt dişi çoğunlukla 2-3 yaşına kadar tamamlanır. Hangi dişin ne zaman çıkıp ne zaman düştüğünü süt dişi takvimi üzerinden takip edebilirsiniz. Bebeğiniz bir yaşını geçtiği hâlde henüz diş çıkmadıysa bunu kontrollerde çocuk doktorunuz veya diş hekiminizle konuşabilirsiniz; çoğu zaman bu yalnızca normal bir gecikmedir.

Diş çıkarmanın belirtileri nelerdir?

Diş çıkarmanın en sık belirtileri salya artışı, diş etini kaşıma isteği ve huzursuzluktur. Bazı bebekler hiçbir rahatsızlık göstermezken bazılarında belirtiler dişin çıkmasından birkaç gün önce başlar ve diş görününce azalır.

• Salya artışı ve buna bağlı olarak ağız çevresinde, çenede kızarıklık
• Dişin çıkacağı bölgede kırmızı, hassas veya hafif şiş diş eti
• Parmaklarını, oyuncaklarını ya da eline geçeni ağzına götürüp ısırma, çiğneme
• Huzursuzluk, ağlama ve uyku düzeninde bozulma
• Tek yanakta kızarıklık veya kulağını ovuşturma
• Emme ya da beslenme sırasında isteksizlik
• Vücut ısısında hafif yükselme (38 °C'nin altında)

Hangi belirtiler diş çıkarmaya bağlanmamalı?

Yüksek ateş, ishal, tekrarlayan kusma ve yaygın döküntü diş çıkarmanın beklenen belirtileri değildir. Bu şikâyetleri "diş çıkarıyor" diye açıklamak, altta yatan bir enfeksiyonun gözden kaçmasına yol açabilir.

• 38 °C ve üzerindeki ateş
• İshal veya tekrarlayan kusma
• Vücuda yayılan döküntü
• Beslenmeyi belirgin biçimde reddetme, ıslak bez sayısında azalma

Bu durumlarda bebeğinizi çocuk doktorunuza gösterin. Kulak ovuşturma tek başına diş çıkarmaya bağlı olabilir; ancak ateş veya sürekli ağlamayla birlikteyse kulak enfeksiyonu gibi başka bir nedenin de değerlendirilmesi gerekir.

Diş çıkaran bebek nasıl rahatlatılır?

Çoğu bebekte ilaç gerekmeden, basit yöntemlerle rahatlama sağlanabilir. Diş etine uygulanan hafif baskı ve serinlik bu dönemdeki hassasiyeti azaltmaya yardımcı olur:

• Parmak masajı: Ellerinizi yıkadıktan sonra temiz bir parmakla bebeğin diş etine birkaç dakika hafifçe bastırarak masaj yapın.
• Soğutulmuş diş kaşıyıcı: Sert kauçuktan yapılmış, içi sıvı dolu olmayan bir diş kaşıyıcıyı buzdolabında serinletebilirsiniz. Dondurmayın; çok sert ve soğuk nesneler diş etine zarar verebilir.
• Serin, temiz bez: Temiz ve nemli bir bezi buzdolabında serinletip bebeğinizin çiğnemesine izin verebilirsiniz.
• Salyayı silmek: Ağız çevresini yumuşak bir bezle sık sık hafifçe kurulamak, salyaya bağlı kızarıklığı azaltır.
• Yakınlık ve oyun: Kucaklamak, oyunla dikkatini dağıtmak ve uyku rutinini korumak da işe yarar.

Diş kaşıyıcıyı kullanırken bebeğinizi yalnız bırakmayın ve kaşıyıcıyı ip ya da zincirle boynuna asmayın. Huzursuzluk belirgin ve uykuyu ciddi biçimde bozuyorsa ağrı kesici kullanıp kullanmamayı çocuk doktorunuza veya eczacınıza danışarak belirleyin.

Diş çıkarırken nelerden kaçınmalısınız?

İyi niyetle kullanılan bazı yöntemler bebeğe zarar verebilir. Şunlardan kaçının:

• Bal, şeker ve şekerli gıdalar: Emziğe veya diş kaşıyıcıya bal ya da şeker sürmeyin. Şeker yeni çıkan dişlerde çürük riskini artırır; bal ise bir yaşından küçük bebeklere botulizm (bakteri toksinine bağlı ciddi bir hastalık) riski nedeniyle hiçbir şekilde verilmez.
• Diş jelleri ve diş çıkarma ürünleri: Hekim veya eczacı önermedikçe diş etini uyuşturan jelleri ve diş çıkarma tableti gibi ürünleri kullanmayın. Benzokain veya lidokain içeren ürünler küçük çocuklarda ciddi yan etkilere yol açabildiği için diş çıkarma şikâyetlerinde önerilmez.
• Kehribar (amber) kolye ve bileklikler: Rahatlattığına dair güvenilir bir kanıt yoktur; boyna dolanma ve boncukların yutulup soluk yolunu tıkaması riski taşır. Boyna veya bileğe takılan hiçbir diş çıkarma takısı kullanılmamalıdır.
• Dondurulmuş veya kırılabilir nesneler: Buz ya da dondurulmuş kaşıyıcılar diş etini tahriş edebilir; küçük, kırılabilir parçalar ise soluk yoluna kaçabilir.
• Asetilsalisilik asit içeren ilaçlar: Bu ilaçlar çocuklara hekim önerisi olmadan verilmez.

İlk dişten itibaren ağız bakımı nasıl yapılır?

Ağız bakımına ilk diş çıkmadan başlanır ve ilk dişle birlikte fırçalamaya geçilir. Diş çıkmadan önce, temiz ve nemli bir bez ya da gazlı bezle bebeğinizin diş etlerini beslenmelerden sonra nazikçe silebilirsiniz.

• İlk diş görünür görünmez yumuşak kıllı, küçük başlı bir bebek diş fırçasıyla günde iki kez fırçalamaya başlayın; fırçalamalardan biri gece uykudan önce olsun.
• Florürlü diş macununu pirinç tanesi kadar, ince bir sürüntü şeklinde kullanın. Bebek henüz tükürmeyi bilmediği için bu küçük miktar özellikle önerilir; macunun tüpten yenmesine izin vermeyin.
• Gece fırçalamasından sonra bebeğinizi ağzında süt, mama ya da meyve suyu olan biberonla uyutmayın; uykuda biberon gerekiyorsa yalnızca su verin.
• Bir yaşından küçük bebeklere meyve suyu, iki yaşından küçük çocuklara şeker eklenmiş yiyecek ve içecekler önerilmez.

Çocuğunuzun diş hekimi çürük riskini değerlendirerek dişlere sürülen koruyucu bir flor uygulaması (flor vernik) önerebilir.

İlk diş hekimi muayenesi ne zaman olmalı?

İlk diş hekimi muayenesi, ilk dişin çıkmasından sonraki altı ay içinde ve en geç bebeğin birinci yaş gününe kadar önerilir. Bu muayenede dişler ve diş etleri kontrol edilir, çürük riski değerlendirilir; fırçalama, beslenme ve emzik kullanımı hakkında bilgi verilir. Erken ziyaretler, çocuğunuzun diş hekimi ortamına bir sorun yokken alışmasına da yardımcı olur. Bu dönemdeki kontroller hakkında çocuk diş hekimliği sayfasında bilgi bulabilirsiniz.

Ne zaman diş hekimine başvurmalısınız?

Aşağıdaki durumlarda bebeğinizi diş hekimine gösterin:

• Dişlerde, özellikle diş eti çizgisine yakın, tebeşir beyazı ya da kahverengi lekeler (erken çürük belirtisi olabilir)
• Diş çıkacak bölgede mavimsi-mor, içi sıvı dolu görünen bir kabarıklık (sürme kisti; çoğu zaman diş çıkınca kendiliğinden geçer, yine de değerlendirilmelidir)
• Düşme veya çarpma sonrası dişte kırık, sallanma, renk değişikliği ya da yer değiştirme
• Yaklaşık 18 aylık olduğu hâlde hiç diş çıkmamış olması

Ateş, ishal ve beslenmeyi reddetme gibi yukarıda sayılan belirtilerde ise önce çocuk doktorunuza başvurun.

Acil durumlar: Üç aydan küçük bebekte 38 °C ve üzeri ateş, nefes almada güçlük, havale (nöbet), uyandırmakta zorlanma, dudaklarda morarma ya da yüzde veya boyunda hızla artan şişlik varsa beklemeden en yakın acil servise başvurun veya 112'yi arayın.

Sık sorulan sorular

Diş çıkarma ateş yapar mı?

Diş çıkarma sırasında vücut ısısı hafifçe yükselebilir, ancak 38 °C'nin altında kalması beklenir. 38 °C ve üzerindeki ateş genellikle başka bir nedene bağlıdır ve çocuk doktoru tarafından değerlendirilmelidir.

Diş çıkaran bebeğe diş jeli sürebilir miyim?

Diş etini uyuşturan jellerin yararına dair kanıt sınırlıdır ve bazı etken maddeler küçük çocuklarda ciddi yan etkilere yol açabilir. Bu nedenle önce masaj ve soğutulmuş kaşıyıcı gibi yöntemler denenmeli, herhangi bir ürün yalnızca hekim veya eczacı önerisiyle kullanılmalıdır.

Kehribar kolye diş çıkarmaya iyi gelir mi?

Hayır. Kehribar kolyelerin diş çıkarma şikâyetlerini azalttığı gösterilmemiştir; boyna dolanma ve boncukların yutulması gibi ciddi riskler taşıdığı için bebeklerde kullanılmamalıdır.

Süt dişleri nasılsa düşecek; bakımı neden önemli?

Süt dişleri çiğneme, konuşma ve alttan gelen kalıcı dişlere yer tutma açısından önemlidir. Çürüyen süt dişleri ağrıya, enfeksiyona ve kalıcı dişlerin dizilişinde sorunlara yol açabilir. Bu nedenle ilk dişten itibaren düzenli bakım önerilir.

Kaynaklar

1. NHS — Baby teething symptoms
2. NHS — Tips for helping your teething baby
3. ADA MouthHealthy — Teething
4. AAPD — Frequently Asked Questions