Zirkonyum kaplama nedir, kimlere uygulanır?

Diş kaplaması (kron) nedir?

Diş kaplaması, tıbbi adıyla kron, dişin diş eti üzerinde kalan bölümünü tamamen saran, diş biçiminde bir başlıktır. Amacı zayıflamış dişin biçimini, boyutunu ve dayanıklılığını yeniden kazandırmak, görünümünü düzeltmek ve dişin çiğneme işlevini sürdürmesine yardımcı olmaktır.

Kron, dişin üzerinde belirli bir kalınlıkta yer açıldıktan sonra o dişe özel olarak üretilir ve dental siman (diş hekimliğinde kullanılan özel yapıştırıcı) ile sabitlenir. Kron doğal dişin yanı sıra implant üzerine de yapılabilir.

Zirkonyum, metal destekli porselen ve tam seramik kronların farkı nedir?

Bu malzemeler dayanıklılık, ışık geçirgenliği ve dişten kaldırılması gereken doku miktarı bakımından birbirinden ayrılır; biri her durumda diğerlerinden üstün değildir. Seçim; dişin ağızdaki yerine, ısırma kuvvetine, kalan diş dokusuna ve alttaki dişin rengine göre yapılır.

• Zirkonyum (zirkonya) kronlar: Zirkonyum dioksitten üretilen, metal alt yapı içermeyen bir seramiktir. Kırılmaya karşı direnci yüksek olduğundan çiğneme kuvvetinin fazla olduğu arka dişlerde ve köprülerde sık kullanılır. Tek parça (monolitik) ya da üzeri porselenle katmanlanarak hazırlanabilir; katmanlı kronlarda dıştaki porselen tabakada küçük kopmalar görülebilir. Bazı zirkonya türleri cam seramiklere göre daha az ışık geçirir; bu özellik koyulaşmış bir dişi örtmede işe yarayabilir, ön dişlerde ise görünümü sınırlayabilir.
• Metal destekli porselen kronlar: Metal bir alt yapının üzerine diş renginde porselen fırınlanarak üretilir. Uzun yıllardır kullanılan, davranışı iyi bilinen bir seçenektir. Metal ışığı geçirmediği için görünüm cam seramikler kadar canlı olmayabilir; diş eti zamanla çekilirse kron kenarında koyu bir çizgi fark edilebilir. Porselen katmanda da kopma olabilir.
• Tam seramik (cam seramik) kronlar: Lityum disilikat (yüksek dayanımlı bir cam seramik türü) gibi malzemeler ışığı doğal dişe yakın biçimde geçirdiği için özellikle ön dişlerde tercih edilebilir ve dişe özel yapıştırıcı sistemlerle bağlanabilir. Kırılma direnci zirkonyuma göre daha düşük olduğundan, ısırma kuvvetinin çok yüksek olduğu bölgelerde ya da diş sıkma alışkanlığında hekim başka bir malzeme önerebilir.

Zirkonyum ve tam seramik kronlar metal içermediği için metal alerjisi olan kişilerde değerlendirilebilir. Hangi malzemenin sizin için uygun olduğu, ağız içi muayene ve gerekirse röntgen sonrasında hekiminizle birlikte konuşulur. Seçeneklerin ayrıntılarını zirkonyum kaplama sayfasında bulabilirsiniz.

Hangi durumlarda diş kaplaması değerlendirilir?

Kron, dişte kalan doku bir dolguyu güvenle taşıyamayacak kadar azaldığında ya da dişin kırılma riski yüksek olduğunda değerlendirilir. Başlıca durumlar şunlardır:

• Büyük madde kaybı: Geniş çürük veya büyük bir dolgu nedeniyle diş dokusunun önemli bir bölümünün kaybedilmesi
• Kanal tedavisi sonrası: Özellikle arka dişlerde, kanal tedavisinden sonra dişi kırılmaya karşı korumak için kron sık önerilir. Ancak her kanal tedavili dişe kron gerekmez; karar kalan diş dokusuna göre verilir.
• Çatlak ve kırıklar: Kron, çatlamış bir dişin parçalarını bir arada tutarak çatlağın ilerleme riskini azaltmaya yardımcı olabilir; kırılmış bir dişin biçimini de yeniden oluşturabilir.
• Aşınma: Boyu belirgin biçimde kısalmış, aşınmış dişler
• İmplant ve köprü: İmplant üzerine diş yapılması ya da köprüde destek (köprü ayağı) olarak kullanılması
• Renk ve biçim bozuklukları: Dolgu veya daha az doku kaldıran yöntemlerle düzeltilemeyen belirgin renk ya da biçim sorunları

Bazı durumlarda kron uygun olmayabilir veya ertelenebilir. Tedavi edilmemiş diş eti hastalığı, yetersiz ağız hijyeni, çürük riskinin çok yüksek olması ya da dişin küçük bir dolguyla onarılabilecek durumda olması bunlar arasındadır. Gençlerde dişin sinir dokusu (pulpa) daha geniş olduğundan diş kesimi daha dikkatli planlanır. Kron yapılmadan önce çürükler temizlenir, gerekirse kanal tedavisi yapılır ve eksik kısımlar dolgu malzemesiyle tamamlanır.

Kaplama nasıl yapılır, hangi aşamalardan geçer?

Kron genellikle birkaç seansta tamamlanır: Önce diş hazırlanıp ölçü alınır, kron üretilirken geçici kron takılır, ardından asıl kron prova edilip yapıştırılır. Aşamalar kişiye ve kullanılan yönteme göre değişebilir.

1. Muayene ve planlama: Hekim dişi, diş etlerini ve kapanışı (alt ve üst dişlerin birbirine temas biçimi) inceler; kökü ve çevresindeki kemiği görmek için röntgen isteyebilir. Kronun rengi komşu dişlere göre seçilir.
2. Diş kesimi (hazırlık): Lokal anestezi (bölgesel uyuşturma) altında dişin yüzeylerinden kronun yerleşeceği kadar doku kaldırılır. Kaldırılan miktar malzemeye ve dişin durumuna göre değişir. Kaldırılan diş dokusu yerine gelmez; bu yüzden kron kararı dikkatle verilir.
3. Ölçü: Hazırlanan diş ile karşı dişler, ölçü maddesiyle ya da ağız içi tarayıcıyla alınan dijital ölçü ile kaydedilir. Bu kayıtlar kronun tasarımında ve üretiminde kullanılır. Bazı durumlarda kron bilgisayarda tasarlanıp aynı gün üretilebilir.
4. Geçici kron: Asıl kron hazırlanırken kesilen dişi korumak, hassasiyeti azaltmak ve görünümü sağlamak için takılır. Daha zayıf bir yapıştırıcıyla tutturulduğu için bu dönemde yapışkan ve sert gıdalardan kaçınmak, diş ipini yukarı çekmek yerine yana doğru kaydırarak çıkarmak önerilir. Geçici kron düşerse saklayıp hekiminize haber verin.
5. Prova: Asıl kronun dişe oturuşu, komşu dişlerle teması, kapanışa uyumu ve rengi kontrol edilir; gerekirse düzeltme yapılır.
6. Yapıştırma: Kron dental simanla ya da diş dokusuna bağlanan yapıştırıcı sistemlerle sabitlenir; taşan yapıştırıcı temizlenir ve ısırma son kez kontrol edilir.

Kaplamadan sonra hassasiyet olur mu, nelere dikkat edilmeli?

Evet, kron yapıştırıldıktan sonraki ilk günlerde soğuk ve sıcağa karşı hassasiyet, diş etinde de hafif hassasiyet görülebilir. Bu durum çoğunlukla birkaç gün ile birkaç hafta içinde azalır.

• Uyuşukluk geçene kadar yemek yememek, farkında olmadan dudağınızı veya yanağınızı ısırmanızı önler.
• Isırdığınızda kronlu diş diğerlerinden önce temas ediyorsa kron yüksek kalmış olabilir. Bu durum dişte ağrıya ve çene kaslarında yorgunluğa yol açabilir; genellikle küçük bir düzeltmeyle giderilir.
• Ağrı kesici gerekirse hekiminize veya eczacınıza danışarak kullanın.

Kesilen dişin sinir dokusu bu işlemlerden etkilenebilir. Nadiren hassasiyet geçmez, giderek artar ya da kendiliğinden başlayan ağrıya dönüşür. Bu durum dişin sinirinin zarar gördüğünü gösterebilir ve kron yapılmış dişte daha sonra kanal tedavisi gerekebilir.

Kaplamalı diş nasıl korunur, ömrünü neler etkiler?

Kronun kendisi çürümez; ancak altındaki diş ve kronun diş etiyle birleştiği kenar çürüyebilir. Bu yüzden kaplamalı diş de doğal dişler kadar özen ister. Kronun ne kadar dayanacağı önceden söylenemez ve kişiye göre değişir.

• Ağız hijyeni: Günde iki kez florürlü diş macunuyla fırçalamak ve diş aralarını diş ipi ya da diş arası fırçasıyla temizlemek, kron kenarında çürük ve diş eti iltihabı riskini azaltır.
• Diş gıcırdatma ve sıkma (bruksizm): Özellikle uykuda uygulanan kuvvet kronda kırılmaya, porselen kopmasına ya da kronun gevşemesine yol açabilir. Bu durumda hekiminiz kişiye özel bir gece plağı önerebilir.
• Alışkanlıklar: Buz, fındık kabuğu veya kalem gibi sert cisimleri ısırmak ve paket açmak için dişleri kullanmak kronu zorlar. Çok yapışkan şekerlemeler kronun yerinden oynamasına neden olabilir.
• Beslenme: Sık şeker tüketimi kron kenarında çürük riskini artırır.
• Düzenli kontroller: Kron kenarındaki sızıntı veya çürük çoğu zaman belirti vermeden başlar; düzenli muayene ve gerektiğinde röntgenle erken fark edilebilir.

Hasta bilgilendirme kaynaklarında kronların kullanım süresi için çoğunlukla 5 ile 15 yıl arasında bir aralıktan söz edilir. Ancak kalan diş dokusu, kronun ağızdaki yeri, ısırma kuvveti, diş eti sağlığı ve bakım alışkanlıkları süreyi belirgin biçimde etkiler.

Ne zaman diş hekimine başvurmalısınız?

Kaplamalı dişte aşağıdaki durumlardan biri olursa diş hekiminize başvurmanız uygun olur:

• Kronun oynaması, ısırırken hareket etmesi ya da yerinden çıkması (çıkan kronu saklayın; evde yapıştırıcıyla tutturmaya çalışmayın)
• Kronda çatlak, kırık veya porselen kopması
• Isırırken ya da çiğnerken ağrı, kronun yüksek geldiği hissi
• Birkaç haftayı aşan ya da giderek artan hassasiyet; kendiliğinden başlayan veya geceleri artan zonklayıcı ağrı
• Kronlu dişin çevresinde diş eti şişliği, kanama, iltihap akıntısı ya da ağızda geçmeyen kötü tat
• Kron kenarında koyulaşma, pürüz veya sürekli yiyecek takılması
• Geçici kronun düşmesi ya da kırılması

Acil durumlar: Yüzde veya boyunda hızla artan şişlik, yutma ya da nefes alma güçlüğü veya yüksek ateş varsa beklemeden en yakın acil servise başvurun ya da 112'yi arayın. Yerinden çıkan bir kron yutulduktan sonra öksürük, hırıltı ya da nefes darlığı başlarsa kron soluk yoluna kaçmış olabilir; bu durumda da beklemeden acil yardım alın.

Sık sorulan sorular

Kaplama ile lamine veneer arasındaki fark nedir?

Kron dişin tüm yüzeylerini sarar; lamine veneer ise genellikle ön dişlerin yalnızca ön yüzüne yapıştırılan ince bir porselen tabakadır. Veneer için çoğu zaman daha az diş dokusu kaldırılır ve büyük ölçüde sağlam dişlerde renk ya da biçim değişikliği için değerlendirilir. Madde kaybı büyük, kanal tedavisi görmüş veya kırık dişlerde ise genellikle kron gündeme gelir.

Zirkonyum kaplama metal içerir mi?

Hayır. Zirkonyum bir element olsa da kronlarda kullanılan malzeme, onun oksidi olan zirkonya (zirkonyum dioksit) adlı seramiktir ve metal alt yapı içermez.

Kaplamalı dişler beyazlatılabilir mi?

Hayır, beyazlatma jelleri seramik ve porselenin rengini değiştirmez. Dişlerinizi beyazlatmayı düşünüyorsanız bunu kron yapılmadan önce hekiminizle konuşmanız gerekir; böylece kronun rengi beyazlatma sonrasındaki diş rengine göre seçilebilir.

Diş kesimi sırasında bir şey hissedilir mi?

Diş kesimi genellikle lokal anestezi altında yapılır; bu sırada çoğu kişi yalnızca titreşim ve basınç hisseder.

Kaynaklar

1. Cleveland Clinic — Dental Crowns: Types, Procedure & Care
2. American Dental Association (MouthHealthy) — Crowns
3. Leeds Teaching Hospitals NHS Trust — Crowns