Gömülü yirmi yaş dişi her zaman çekilmeli mi?

Yirmi yaş dişi nedir, neden sıklıkla gömülü kalır?

Yirmi yaş dişi, ağzın en arkasında yer alan üçüncü büyük azı dişidir (üçüncü molar). Genellikle 17-21 yaşları arasında, bazen daha geç sürer ve ağızda en son çıkan diş olduğu için çoğu zaman çene kemiğinde ona yetecek kadar yer kalmamış olur.

Yer yetersiz olduğunda ya da diş yanlış bir açıyla geliştiğinde diş, kemiğin veya diş etinin içinde kalabilir; buna gömülü diş denir. Dişin bir bölümü ağızda görünüyor ama geri kalanı hâlâ diş etiyle örtülüyse yarı gömülü diş söz konusudur. Gömülü dişler konumlarına göre de tanımlanır:

• Dikey: Diş doğru yöndedir, ancak yer yetmediği için tam olarak sürememiştir.
• Öne eğik: Diş, önündeki ikinci büyük azı dişine doğru yatmıştır. Komşu dişe yaslanan bu konum, iki diş arasında temizlenmesi zor bir bölge oluşturabilir.
• Yatay: Diş, kemiğin içinde neredeyse yan yatmış durumdadır.
• Arkaya eğik: Diş, ağzın arkasına doğru eğilmiştir.

Bazı kişilerde yirmi yaş dişlerinin bir kısmı ya da tamamı hiç oluşmaz. Bazılarında ise dişler düzgün şekilde sürer, temizlenebilir ve çiğnemeye katılır; bu durumda genellikle bir müdahale gerekmez.

Belirti vermeyen gömülü yirmi yaş dişi çekilmeli mi?

Her zaman gerekmez. Herhangi bir şikâyete yol açmayan ve röntgende çevresinde kist, çürük ya da kemik kaybı görülmeyen gömülü bir dişin, yalnızca ileride sorun çıkarabileceği düşüncesiyle rutin olarak çekilmesi güncel yaklaşımların çoğunda önerilmez. Böyle bir diş genellikle yerinde bırakılır ve izlenir.

İzlem şunları kapsar:

• Düzenli diş hekimi kontrollerinde dişin çevresindeki diş etinin ve önündeki komşu dişin muayene edilmesi
• Hekiminizin gerekli gördüğü aralıklarla çekilen röntgenle dişin konumunun ve çevresindeki kemiğin değerlendirilmesi
• Yarı gömülü dişin çevresinin her gün özenle temizlenmesi; bu bölgeye küçük başlı, yumuşak bir fırçayla ulaşmak ve gerekiyorsa ara yüz fırçası ya da diş ipi kullanmak

İzlem, dişin hiçbir zaman sorun çıkarmayacağı anlamına gelmez; sorunlar yıllar sonra da ortaya çıkabilir. Yaş ilerledikçe kemik yoğunlaşır ve iyileşme yavaşlayabilir. Bu nedenle ileride sorun yaratması olası görülen bir dişte hekiminiz çekimi daha erken bir dönemde konuşmayı önerebilir. Karar; dişin konumu, yaşınız, genel sağlığınız ve sizin tercihleriniz birlikte değerlendirilerek verilir.

Hangi durumlarda yirmi yaş dişinin çekilmesi değerlendirilir?

Çekim, gömülü diş kendisinde ya da çevresinde bir soruna yol açtığında veya planlanan bir tedaviyi etkilediğinde gündeme gelir. Başlıca durumlar şunlardır:

• Tekrarlayan perikoronit: Perikoronit, yarı gömülü dişin üzerini örten diş eti kapağının iltihaplanmasıdır. Kapağın altında yiyecek artıkları ve bakteriler birikir; ağrı, şişlik, kötü tat ve ağız açmada güçlük ortaya çıkabilir. Ataklar tekrarlıyorsa ya da ilk atak ağır seyrettiyse çekim değerlendirilir.
• Çürük: Yirmi yaş dişinde onarılamayacak düzeyde çürük ya da önündeki ikinci büyük azı dişinin arka yüzünde, gömülü diş yerinde kaldıkça tedavisi güç olan bir çürük.
• Komşu dişte kök hasarı: Yaslanan gömülü diş, ikinci büyük azı dişinin kökünde erimeye (rezorpsiyon) yol açabilir.
• Diş eti hastalığı: İki diş arasındaki temizlenemeyen bölgede derin cep ve kemik kaybı gelişmesi.
• Kist: Gömülü dişin çevresinde sıvı dolu bir kese (kist) oluşması; kist büyüdükçe çevresindeki kemiğe ve komşu dişlerin köklerine zarar verebilir.
• Apse veya yayılan enfeksiyon: Diş kaynaklı iltihabın çevre dokulara ilerlemesi.
• Tedavi planı: Ortodontik tedavi, protez ya da çene cerrahisi planlanıyorsa ve dişin konumu bu planı etkiliyorsa.

Perikoronit atağı sırasında hekiminiz önce bölgeyi temizleyerek iltihabı yatıştırmayı seçebilir; antibiyotik yalnızca hekim gerekli görürse kullanılır. Çekimin zamanlaması, iltihap yatıştıktan sonra planlanabilir.

Çekim kararı için hangi görüntüleme yöntemleri kullanılır?

Kararın temelini muayene ve röntgen oluşturur. Muayenede dişin ne kadarının göründüğü, diş etinin durumu ve komşu dişler değerlendirilir; dişin kemik içindeki konumu ise ancak görüntülemeyle anlaşılır.

• Panoramik röntgen: Tüm dişleri ve iki çeneyi tek görüntüde gösterir. Dişin açısı, köklerin şekli, çevresindeki kemik ve olası kist hakkında bilgi verir; çoğu durumda ilk başvurulan görüntülemedir.
• Dental tomografi: Konik ışınlı bilgisayarlı tomografi (KIBT), dişi ve çevresini üç boyutlu gösterir. Panoramik görüntüde alt yirmi yaş dişinin kökleri alt çenedeki sinir kanalıyla üst üste görünüyorsa ya da aradaki ilişki net değilse istenebilir.

Tomografi her hastada gerekmez; ek bilginin çekim planını değiştirebileceği durumlarda hekiminiz tarafından istenir. Üst yirmi yaş dişlerinde ise köklerin üst çene sinüsüne (elmacık kemiğinin altındaki hava boşluğu) yakınlığı değerlendirilir. Gebelik olasılığınız varsa görüntülemeden önce hekiminize söyleyin.

Gömülü yirmi yaş dişi çekimi nasıl yapılır?

Gömülü yirmi yaş dişi çekimi, ağız, diş ve çene cerrahisi kapsamında yapılan planlı bir işlemdir. Ayrıntılar dişin konumuna göre değişse de genel adımlar şöyledir:

1. Bölge lokal anestezi (bölgesel uyuşturma) ile uyuşturulur. İşlem sırasında baskı ve titreşim hissedebilirsiniz; rahatsızlık duyarsanız önceden kararlaştırılan bir işaretle hekiminize bildirebilirsiniz.
2. Diş, diş etinin altındaysa diş eti küçük bir kesiyle açılır; gerekirse dişin çevresindeki kemiğin bir bölümü kaldırılır.
3. Diş, çıkarılmasını kolaylaştırmak için bazen iki ya da üç parçaya bölünerek alınır.
4. Bölge temizlenir ve gerekirse dikiş atılır; dikişler çoğunlukla kendiliğinden eriyen türdendir.

İşlemin süresi, dişin konumuna ve köklerin yapısına göre kişiden kişiye değişir. Belirgin kaygı yaşayan ya da çekimi daha zor olan kişilerde sedasyon (ilaçla sakinleştirme) veya genel anestezi de seçenekler arasında yer alabilir. Bu seçeneklerin uygun olup olmadığına, genel sağlık durumunuz, kullandığınız ilaçlar ve işlemin kapsamı değerlendirildikten sonra yalnızca hekim karar verir.

İşlemden önce kullandığınız tüm ilaçları, özellikle kan sulandırıcıları, ve kronik hastalıklarınızı hekiminize bildirin. İşlemin aşamaları hakkında daha fazla bilgiyi gömülü yirmi yaş dişi çekimi sayfasında bulabilirsiniz.

Çekimin olası riskleri nelerdir, iyileşme nasıl ilerler?

Gömülü yirmi yaş dişi çekimi çoğunlukla komplikasyon gelişmeden tamamlanır; yine de her cerrahi işlemde olduğu gibi bazı riskler vardır ve hekiminiz bunları işlemden önce sizinle konuşur.

• Kuru soket (alveolit): Çekim boşluğundaki kan pıhtısının oluşmaması ya da erken dağılmasıyla birkaç gün sonra artan ağrıdır. Sigara riski artırır; tedavisini diş hekimi yapar.
• Enfeksiyon: Çekim yerinde iltihaplanma görülebilir; antibiyotik yalnızca hekim gerekli görürse kullanılır.
• Geçici uyuşma: Alt yirmi yaş dişinin kökleri sinire yakınsa, nadiren dudakta, çenede ya da dilde uyuşukluk veya karıncalanma görülebilir. Bu durum çoğunlukla haftalar ya da aylar içinde düzelir; kalıcı olması çok daha nadirdir.
• Sinüs bağlantısı: Kökleri sinüse çok yakın üst yirmi yaş dişlerinde nadiren ağız ile sinüs arasında bir açıklık oluşabilir; bu durumda hekiminiz gerekli önlemleri alır ve size ek öneriler verir.

Sinirle ilişkinin önceden görüntülemeyle değerlendirilmesi, bu risklerin planlamada dikkate alınmasına yardımcı olur.

İyileşme sürecinde şişlik, çene sertliği ve ağız açmada kısıtlılık genellikle ilk 2-3 günde belirginleşir, ardından azalır; tamamen geçmesi 1-2 haftayı bulabilir. Yanakta morarma da görülebilir. İlk günlerde yumuşak yiyecekler tüketmek, pipet ve sigara kullanmamak ve çekim yerini kurcalamamak pıhtının korunmasına yardımcı olur. Ağrı kesici gerekiyorsa hekiminize veya eczacınıza danışın ve size verilen yazılı bakım talimatlarına öncelik tanıyın.

Ne zaman diş hekimine başvurmalısınız?

Yirmi yaş dişi bölgesinde aşağıdaki belirtilerden birini fark ederseniz diş hekiminize başvurun:

• Ağzın en arkasında tekrarlayan ya da geçmeyen ağrı
• Arka dişlerin çevresinde diş eti şişliği, kızarıklık veya kanama
• Ağızda kötü tat, kötü koku ya da diş eti kapağının altından gelen akıntı
• Ağız açmada güçlük veya çiğnerken diş eti kapağını ısırma
• Yanakta ya da çene altında hafif şişlik
• Çekimden sonra azalmak yerine artan ağrı, durmayan kanama ya da geçmeyen uyuşukluk

Şu durumlarda beklemeden acil servise başvurun veya 112'yi arayın:

• Yüzde, çene altında veya boyunda hızla artan şişlik
• Yutma, konuşma ya da nefes alma güçlüğü
• Yüksek ateşle birlikte belirgin halsizlik
• Bastırmaya rağmen durmayan yoğun kanama

Bu belirtiler, enfeksiyonun çevre dokulara yayıldığını gösterebilir ve vakit kaybetmeden değerlendirilmelidir.

Sık sorulan sorular

Yirmi yaş dişi çıkarken ağrı olması normal mi?

Diş sürerken bölgede hafif ve geçici bir hassasiyet olabilir. Ağrı birkaç günden uzun sürüyor, tekrarlıyor ya da şişlik, kötü tat veya ağız açmada güçlük eşlik ediyorsa perikoronit gibi bir sorun açısından diş hekiminize başvurun.

Gömülü yirmi yaş dişi ön dişlerin çapraşıklaşmasına yol açar mı?

Bu konu tartışmalıdır. Ön dişlerdeki çapraşıklığın birçok nedeni vardır ve tek nedeni olarak yirmi yaş dişlerini gösteren güçlü bir kanıt yoktur. Ortodontik tedavi görüyorsanız ya da planlıyorsanız, yirmi yaş dişlerinizin durumu bu plan içinde ayrıca değerlendirilir.

Yirmi yaş dişlerinin hepsi aynı anda çekilebilir mi?

Bazı durumlarda aynı seansta birden fazla diş çekilebilir, bazen de çekimler ayrı zamanlara bölünür. Bu karar dişlerin konumuna, işlemin kapsamına, genel sağlığınıza ve uygulanacak anestezi türüne göre hekiminizle birlikte verilir.

Ağzımda yirmi yaş dişi görünmüyor, bu bir sorun mu?

Tek başına bir sorun değildir. Diş hiç oluşmamış olabilir ya da tamamen kemiğin içinde duruyor olabilir. Hangisinin geçerli olduğu panoramik röntgenle anlaşılır; gömülü bir diş varsa ve belirti vermiyorsa genellikle izlenir.

Kaynaklar

1. NHS — Wisdom tooth removal
2. NHS — Wisdom tooth removal: What happens
3. NHS — Wisdom tooth removal: Complications
4. American Dental Association (MouthHealthy) — Wisdom Teeth