Çocuğun ilk diş hekimi muayenesi ne zaman olmalı?

İlk diş hekimi muayenesi ne zaman olmalı?

İlk muayene, ilk süt dişi ağızda göründüğünde ve en geç bebeğin birinci yaş gününe kadar önerilir. Amerikan Çocuk Diş Hekimliği Akademisi (AAPD), Amerikan Diş Hekimleri Birliği (ADA) ve İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti (NHS) bu konuda aynı zaman aralığını önerir.

İlk diş çoğu bebekte 6. ay civarında çıktığı için ilk muayene çoğu zaman 6-12. aylar arasına denk gelir. Dişleri geç çıkan bebeklerde muayene için dişlerin çıkmasını beklemek gerekmez; ilk muayenenin yine 1 yaş civarında yapılması önerilir. Hangi dişin hangi ayda çıktığını süt dişi takviminden izleyebilirsiniz.

Çocuğunuz 1 yaşını geçtiği hâlde henüz diş hekimine gitmediyse bir şikâyet ortaya çıkmasını beklemenize gerek yoktur; ilk muayene her yaşta yapılabilir. Ne kadar erken yapılırsa, çocuğun diş hekimiyle ilk karşılaşması ağrılı ya da acil bir durum yerine sakin bir kontrol olur.

İlk muayene neden bu kadar erken öneriliyor?

Çünkü çürük, dişler ağızda göründüğü andan itibaren başlayabilir ve küçük çocuklarda hızla ilerleyebilir. Erken çocukluk çağı çürüğü (altı yaşından küçük çocukların süt dişlerinde görülen çürük) çoğu zaman üst ön dişlerde, diş eti çizgisine yakın mat beyaz lekelerle başlar; bu ilk evreyi ailelerin fark etmesi zordur.

Erken ziyaret yalnızca dişlere bakmak için yapılmaz; ebeveynle konuşmak bu ziyaretin en az muayene kadar önemli bir parçasıdır. Hekim bu ziyarette genellikle şunları değerlendirir:

• Çürük riski: Şekerli yiyecek ve içeceklerin ne sıklıkla tüketildiği, ailede çürük öyküsü ve dişlerdeki ilk değişiklikler.
• Beslenme düzeni: Biberon, emzirme, gece beslenmesi ve bardağa geçiş.
• Ağız bakımı: Dişlerin nasıl ve ne zaman fırçalandığı, kullanılan macun miktarı ve çocuğun florür alımı.
• Alışkanlıklar: Emzik kullanımı ve parmak emme.
• Kazalardan korunma: Yürümeye başlayan çocukta düşmelere karşı ev içi önlemler, oyuncak seçimi ve araç koltuğu kullanımı.

Süt dişleri çiğneme ve konuşma için gereklidir ve alttan gelen kalıcı dişlere yol gösterir. Bu nedenle süt dişlerindeki sorunlar yalnızca o dönemi değil, kalıcı dişlerin dizilişini de etkileyebilir. Erken başlayan düzenli ziyaretler ayrıca çocuğunuzun diş hekimi ortamına, ortada bir sorun yokken alışmasını sağlar.

İlk muayenede neler olur?

İlk muayene genellikle kısa ve yumuşak bir ziyarettir; küçük çocuklarda sürenin büyük bölümü ebeveynle konuşmaya ayrılır. Bebek ya da küçük çocuk çoğu zaman tedavi koltuğuna tek başına yatırılmaz, ebeveyninin kucağında muayene edilir.

Küçük çocuklarda sık kullanılan yöntemlerden biri diz dize muayenedir. Ebeveyn ve hekim karşılıklı oturup dizlerini birbirine yaklaştırır; çocuk yüzü ebeveynine dönük olarak kucağa oturur ve sırtüstü uzanarak başını hekimin dizlerine yaslar. Böylece çocuk ebeveynini görmeyi sürdürür, ebeveyn de muayeneyi yakından izleyerek evde fırçalama için uygun pozisyonu öğrenir.

Muayenede genellikle şunlar yapılır:

• Dişler, diş etleri, çene gelişimi ve dişlerin kapanışı (alt ve üst dişlerin birbirine oturuşu) kontrol edilir.
• Çürük başlangıcı olabilecek lekeler, diş eti sorunları ve ağız içi yaralanmalar araştırılır.
• Çocuğun yaşına ve diş sayısına göre dişler nazikçe temizlenebilir.
• Hekim gerekli görürse dişlere florür vernik (dişe sürülen, yoğun florür içeren koruyucu bir kaplama) uygulayabilir.
• Evde fırçalama tekniği, macun miktarı ve beslenme konusunda size öneriler verilir.

Muayene sırasında çocuğun ağlaması ya da kıpırdanması bu yaş için olağandır. Gitmeden önce aklınızdaki soruları not etmeniz ve çocuğunuzun sağlık bilgilerini (doğum öyküsü, kullandığı ilaçlar, alerjiler) hazırlamanız ziyareti verimli kılar.

Diş hekimi kontrolleri ne sıklıkla yapılmalı?

Kontrollerin sıklığı çocuğa göre değişir; çoğu çocuk için yaklaşık altı ayda bir kontrol önerilir. Hekim, ilk muayenede çocuğunuzun çürük riskini değerlendirerek bir sonraki kontrolün ne zaman yapılacağını belirler.

Çürük riski yüksek çocuklarda kontrollerin daha sık, örneğin üç ayda bir yapılması uygun görülebilir. Böylece koruyucu florür uygulamaları sıklaştırılabilir, fırçalama ve beslenmedeki değişikliklerin işe yarayıp yaramadığı izlenebilir. Gün içinde sık şekerli atıştırma, biberonla uykuya dalma, dişlerde lekeler ya da daha önce geçirilmiş çürük ve ailede sık çürük görülmesi riski artıran başlıca durumlardır.

Kontroller şikâyet olmadığında da sürdürülmelidir; çünkü erken evredeki çürük çoğu zaman ağrı yapmaz. Bu dönemdeki muayene ve koruyucu uygulamalar hakkında çocuk diş hekimliği sayfasında bilgi bulabilirsiniz.

Çocuğunuzu diş hekimi ziyaretine nasıl hazırlayabilirsiniz?

Çocuklar yeni bir ortamı büyük ölçüde ebeveynlerinin tutumuna bakarak yorumlar; sakin, olumlu ve kısa açıklamalar çoğu çocukta kaygıyı azaltır. Şu öneriler işinizi kolaylaştırabilir:

• Olumlu ve sade bir dil kullanın: "Diş hekimi dişlerini sayacak, ne kadar güçlü olduklarına bakacak" gibi basit cümleler yeterlidir. Ayrıntılı açıklamayı diş hekimi ekibine bırakın; çocuklara uygun sözcükleri onlar seçer.
• Korkutucu sözcüklerden kaçının: "Acımak", "iğne", "çekmek", "kan" gibi sözcükleri kullanmayın. "Hiç acımayacak" ya da "korkma" gibi iyi niyetli cümleler bile çocuğun aklına korkulacak bir şey olduğu fikrini getirebilir.
• Diş hekimini tehdit ya da pazarlık konusu yapmayın: "Şeker yersen seni dişçiye götürürüm" gibi sözler ziyareti cezayla ilişkilendirir. Ziyaretten sonra şekerli bir ödül vermek yerine çocuğunuzu sözle övün.
• Kendi kaygılarınızı yansıtmayın: Diş hekimiyle ilgili olumsuz deneyimlerinizi çocuğunuzun yanında anlatmamaya çalışın.
• Oyunla tanıştırın: Evde oyuncak bir bebeğin ya da peluş hayvanın dişlerini birlikte sayın, ayna karşısında "ağzını kocaman aç" oyunu oynayın, diş hekimine gitmeyi anlatan resimli kitaplar okuyun. Ağzını açmayı önceden denemek muayeneyi kolaylaştırır.
• Uygun saati seçin: Uyku saatine denk gelmeyen, çocuğunuzun dinlenmiş ve keyifli olduğu bir zaman seçin; çoğu küçük çocuk için sabah saatleri uygundur.
• Hazırlıklı gidin: Ziyaretten önce hafif bir öğün yedirip dişlerini fırçalayın, sevdiği bir oyuncağı yanınıza alın. Şekerli ya da yapışkan atıştırmalıkları muayene sonrasına bırakın.

Biberon, emzik ve parmak emme dişleri nasıl etkiler?

Bu alışkanlıklar küçük yaşta olağandır; sorun genellikle uzun sürdüklerinde ya da şekerli içeceklerle birleştiklerinde ortaya çıkar. İlk muayenede hekim bu alışkanlıkları sizinle birlikte değerlendirir.

• Biberon: Çocuğunuzu ağzında süt, mama, meyve suyu veya şekerli içecek bulunan biberonla uyutmayın; uyurken biberon gerekiyorsa yalnızca su verin. Bir yaş civarından itibaren biberondan bardağa geçiş genellikle önerilir.
• Emzik: Emziğe bal, şeker ya da şurup sürmeyin. Erken yaşta emzik kullanımı normal kabul edilir; ancak 18 aydan uzun süren kullanım ağız ve çene gelişimini etkileyebilir.
• Parmak emme: Çoğu çocuk bu alışkanlığı kendiliğinden bırakır. Üç yaşından sonra süren parmak veya emzik emme alışkanlığında dişlerin kapanışında bozukluk (malokluzyon) görülme olasılığı artar; parmak emme, üst ön dişlerin öne doğru itilmesiyle emzikten daha güçlü biçimde ilişkilidir.

Alışkanlığı bırakmada azarlama yerine övgü, takvimde işaretleme ve çocuğun emmeye yöneldiği sıkılma ya da yorgunluk anlarında dikkatini başka yöne çekmek genellikle daha etkilidir. Alışkanlık üç yaşından sonra da sürüyorsa hekim, dişlerin durumuna göre farklı yöntemler önerebilir; gerekli görürse ağız içi bir aygıt da bunlar arasındadır.

Ne zaman diş hekimine başvurmalısınız?

Rutin kontrol zamanını beklemeden aşağıdaki durumlarda çocuğunuzu bir diş hekimine gösterin:

• Dişlerde, özellikle diş eti çizgisine yakın, mat beyaz, kahverengi veya siyah lekeler ya da oyuklar
• Diş ağrısı; sıcak, soğuk veya tatlıyla gelen hassasiyet ya da çocuğun bir tarafla çiğnemekten kaçınması
• Diş etinde şişlik, sivilce benzeri kabarcık veya geçmeyen kanama
• Düşme ya da çarpma sonrası dişte kırık, sallanma, yer değiştirme veya sonradan gelişen renk değişikliği
• Dudak, dil veya diş etinde yaralanma

Diş yaralanmalarında süt dişi ile kalıcı diş arasında yaklaşım farklıdır. Yerinden tamamen çıkan kalıcı dişte zaman önemlidir: dişi kökünden değil taç kısmından tutun, süt içinde saklayın ve vakit kaybetmeden bir diş hekimine başvurun. Yerinden çıkan süt dişi ise alttan gelen kalıcı dişe zarar verebileceği için yerine takılmaz. Ayrıntılar için çocuklarda diş travması sayfasına bakabilirsiniz.

Acil durumlar: Yüzde, yanakta veya boyunda hızla artan şişlik, yutma ya da nefes alma güçlüğü, diş ağrısı veya şişlikle birlikte yüksek ateş, durdurulamayan kanama ya da başa alınan darbe sonrası kusma, aşırı uyku hâli veya bilinç değişikliği varsa beklemeden en yakın acil servise başvurun veya 112'yi arayın.

Sık sorulan sorular

Çocuğum muayenede ağlarsa muayene yapılabilir mi?

Çoğu zaman evet. Küçük çocukların yabancı bir ortamda ağlaması ve kıpırdanması olağandır. Muayenenin kısa tutulması ve ebeveynin yakınlığı çocuğun daha çabuk sakinleşmesine yardımcı olur; ziyaretler tekrarlandıkça çoğu çocuk ortama alışır.

Hiç dişi çıkmamış bebek 1 yaşında muayeneye götürülmeli mi?

Evet. İlk muayenenin en geç 1 yaş civarında yapılması önerilir; diş çıkmamış olsa da diş etleri ve çene gelişimi değerlendirilir, ağız bakımı ve beslenme konusunda bilgi verilir. Bebek yaklaşık 18 aylık olduğu hâlde hiç diş çıkmamışsa bu durum ayrıca değerlendirilmelidir.

İlk muayeneyi hangi diş hekimi yapabilir?

İlk muayeneyi çocukları muayene eden bir diş hekimi ya da pedodontist (çocuk diş hekimliği uzmanı) yapabilir. Önemli olan, çocuğunuzun düzenli olarak izlendiği ve sorularınızı rahatça sorabildiğiniz sürekli bir diş hekimi ilişkisinin erkenden kurulmasıdır.

İlk muayenede röntgen çekilir mi?

Çoğu zaman gerekmez. Küçük çocuklarda röntgen yalnızca hekimin çürük, travma ya da diş gelişimiyle ilgili bir şüphesi olduğunda, çocuğun bireysel ihtiyacına göre ve mümkün olan en düşük dozla çekilir.

Kaynaklar

1. AAPD — Frequently Asked Questions
2. AAPD — Periodicity of Examination, Preventive Dental Services, Anticipatory Guidance/Counseling, and Oral Treatment for Infants, Children, and Adolescents
3. ADA MouthHealthy — First Dental Visit for Baby
4. NHS — Children's teeth