Kısaca: Çocuğunuzun dişlerini ilk süt dişi çıktığından itibaren günde iki kez, yaklaşık iki dakika fırçalayın; fırçalamalardan biri gece yatmadan önce olsun. Florürlü diş macunu 3 yaşından küçüklerde pirinç tanesi, 3-6 yaş arasında bezelye tanesi kadar kullanılır. Çocuk yaklaşık 7-8 yaşına gelene kadar fırçalamaya bir yetişkin yardım etmeli veya kontrol etmelidir.
Çocukların dişleri ne zaman ve ne sıklıkla fırçalanmalı?
Fırçalamaya ilk süt dişi göründüğünde başlanır ve dişler günde iki kez, her seferinde yaklaşık iki dakika fırçalanır. Fırçalamalardan biri mutlaka gece yatmadan önce, diğeri gün içinde, genellikle kahvaltıdan sonra yapılır. Gece fırçalamasından sonra su dışında bir şey yiyip içmemek, uyku boyunca dişlerin korunmasına yardımcı olur.
Diş çıkmadan önce de bebeğin diş etlerini temiz, nemli bir bez veya gazlı bezle silmek iyi bir alışkanlıktır. Hangi dişin hangi yaşta çıktığını görmek için süt dişi takvimine göz atabilirsiniz.
Hangi yaşta ne kadar diş macunu kullanılmalı?
Florürlü diş macununun miktarı çocuğun yaşına göre ayarlanır; amaç, florürün çürüğe karşı koruyucu etkisinden yararlanırken fazla macun yutulmasını önlemektir.
| Yaş | Macun miktarı | Fırçalamayı kim yapar? |
|---|---|---|
| İlk dişten 3 yaşa kadar | Pirinç tanesi kadar ince bir sürüntü | Ebeveyn fırçalar |
| 3-6 yaş | Bezelye tanesi kadar | Çocuk fırçalar, ebeveyn yardım eder ve tamamlar |
| 7 yaş ve üstü | Bezelye tanesi kadar | Çocuk fırçalar, ebeveyn düzenli olarak kontrol eder |
Macun kutusunda yazan florür oranı (ppm) ürüne göre değişir. Bazı rehberler küçük çocuklar için de en az 1000 ppm florür içeren macunları önerir; çocuğunuz için uygun oranı diş hekiminize sorabilirsiniz. Diş macununu çocukların ulaşamayacağı bir yerde saklayın ve tüpten yenmesine izin vermeyin; uzun süre fazla miktarda florür yutulması dişlerde beyaz lekelere (florozis) yol açabilir.
Fırçaladıktan sonra ağız çalkalanmalı mı?
Hayır; fırçaladıktan sonra macun tükürülmeli, ağız suyla çalkalanmamalıdır. Çalkalamak dişlerin üzerinde kalan florürü uzaklaştırarak koruyucu etkiyi azaltır. Çocuğunuza yaklaşık 3 yaşından itibaren macunu tükürmeyi öğretebilirsiniz.
Yaşa göre diş fırçalama nasıl yapılır?
Temel teknik her yaşta aynıdır: yumuşak kıllı, küçük başlı bir fırça diş etine doğru hafifçe eğilir, küçük daireler çizilerek her dişin dış, iç ve çiğneyen yüzeyi tek tek temizlenir. Diş eti çizgisi ve arka dişler en sık atlanan bölgelerdir. Fırçalamanın sonunda dil de nazikçe fırçalanabilir.
0-3 yaş: fırçalamayı ebeveyn yapar
Bebeğinizi kucağınıza, başı size yakın olacak şekilde yatırın ya da küçük çocuğun arkasına geçip başını hafifçe size yaslayın. Üst dudağı parmağınızla kaldırarak diş eti çizgisini görün; erken çürükler çoğu zaman ilk burada, tebeşir beyazı lekeler olarak başlar.
3-6 yaş: çocuk dener, ebeveyn tamamlar
Bu yaşta çocuklar fırçalamayı kendileri yapmak ister; ancak el becerileri henüz tüm yüzeyleri temizlemeye yetmez. Önce çocuğunuzun fırçalamasına izin verin, ardından siz tamamlayın. Elini tutarak hareketi hissettirmek ve ayna karşısında fırçalamak öğrenmeyi kolaylaştırır.
6-12 yaş: kontrol sürer
Altı yaş civarında en arkadaki süt dişlerinin gerisinden ilk kalıcı azı dişleri çıkar ve bu dişler çoğu zaman fark edilmeden fırçalamada atlanır. Çoğu çocuk yaklaşık 7-8 yaşına kadar dişlerini tek başına yeterince temizleyemez; bu yaştan sonra da fırçalama süresini ve arka dişleri ara ara kontrol etmek yararlıdır.
Ergenlik: sorumluluk gence geçer
Ergenlikte fırçalama büyük ölçüde gence bırakılır; ancak sık atıştırma, şekerli ve asitli içecekler ve diş teli gibi durumlar ek özen gerektirir. Diş teli kullanan gençlerde braketlerin çevresi ayrıca ve dikkatle temizlenmelidir.
Nasıl bir diş fırçası seçilmeli, diş ipine ne zaman başlanmalı?
Çocuğun yaşına uygun, yumuşak kıllı ve ağzına rahatça sığan küçük başlı bir fırça seçilmelidir. Doğru teknikle kullanıldığında hem manuel hem de yaşa uygun şarjlı fırçalar dişleri temizlemede etkilidir; önemli olan fırçanın tüm yüzeylere ulaşmasıdır.
- Diş fırçasını yaklaşık üç-dört ayda bir, kılları açılmış veya ezilmişse daha erken değiştirin. Fırçasını çiğneyen çocuklarda bu süre kısalabilir.
- Fırçayı kullandıktan sonra durulayın, dik ve açık havada kurumaya bırakın; başkalarıyla paylaşmayın.
- İki dişin yan yüzeyleri birbirine değmeye başladığında diş arası temizliğine başlayın; bu yüzeylere fırça ulaşamaz.
- Küçük çocuklar diş ipini tek başına doğru kullanamaz; bu yüzden ipi bir yetişkinin kullanması ya da saplı diş ipi gibi kolaylaştırıcı araçlardan yararlanılması önerilir.
Diş fırçalamayı çocuk için nasıl keyifli hâle getirebilirsiniz?
Fırçalamayı her gün aynı saatte yapılan, kısa ve olumlu bir rutine dönüştürmek direnci azaltır. Çocuklar büyükleri taklit ederek öğrendiği için birlikte fırçalamak da işe yarar.
- Çocuğunuzun fırçasını ve fırçanın rengini kendisinin seçmesine izin verin.
- İki dakikayı bir şarkı, kum saati veya zamanlayıcıyla somutlaştırın.
- Her fırçalamayı bir çizelgeye çıkartma ya da renkli bir işaretle kaydedin; ödül olarak şekerli yiyecek vermeyin.
- Fırçalamayı ceza veya tartışma konusu hâline getirmemeye çalışın.
Sitede yer alan Dişini Parlat fırçalama oyunu, iki dakikalık zamanlayıcısı ve sabah-akşam fırçalama çizelgesiyle bu rutini desteklemek için kullanılabilir.
Şekerli yiyecekler ve gece biberonu dişleri nasıl etkiler?
Şekerli yiyecek ve içeceklerin sık tüketilmesi, özellikle gece biberonla birlikte, erken çocukluk çağı çürüğü riskini artırır. Erken çocukluk çağı çürüğü, altı yaşından küçük çocukların süt dişlerinde görülen çürüklerdir ve çoğu zaman üst ön dişlerde başlar. Ağızdaki bakteriler şekeri asite çevirir; şekerle temas ne kadar sık ve uzun olursa diş minesi o kadar fazla zarar görür.
- Çocuğunuzu ağzında süt, mama, meyve suyu ya da şekerli içecek olan biberonla uyutmayın; gece uykusunda gerekiyorsa yalnızca su verin.
- Bir yaşından sonra gece boyunca sık beslenme çürük riskini artırabilir; bu konuyu çocuğunuzun diş hekimiyle konuşabilirsiniz.
- Şekerli atıştırmalıkları gün boyuna yaymak yerine öğünlerle sınırlayın; ara öğünlerde su, peynir, sebze ve meyve tercih edin.
- Meyve suyu yerine meyvenin kendisini verin; susuzluk için su yeterlidir.
- Yapışkan şekerlemeler ve kurutulmuş meyveler dişe uzun süre yapışır; tüketildiyse ardından su içmek yararlıdır.
Çocuğunuzun diş hekimi, çürük riskine göre dişlere flor vernik sürülmesini ve kalıcı azı dişlerinin çiğneme yüzeyindeki derin olukların koruyucu bir kaplamayla örtülmesini (fissür örtücü) önerebilir. Bu uygulamalar hakkında flor ve fissür örtücü sayfasında bilgi bulabilirsiniz.
Ne zaman diş hekimine başvurmalısınız?
İlk diş hekimi muayenesi, ilk dişin çıkmasından sonraki altı ay içinde ve en geç birinci yaş gününde önerilir; sonraki kontrollerin sıklığını hekim çocuğunuzun çürük riskine göre belirler. Bunun dışında aşağıdaki durumlarda çocuk diş hekimliği kapsamında değerlendirme gerekir:
- Dişlerde, özellikle diş eti çizgisine yakın, tebeşir beyazı, kahverengi veya siyah lekeler ya da oyuklar
- Tatlı, sıcak veya soğukla gelen diş ağrısı ya da hassasiyet
- Düzenli fırçalamaya rağmen geçmeyen diş eti kanaması veya ağız kokusu
- Düşme ya da çarpma sonrası dişte kırık, sallanma veya renk değişikliği
- Çocuğun yemek yerken hep tek tarafı kullanması veya çiğnemekten kaçınması
Acil durumlar: Yüzde veya boyunda hızla artan şişlik, yutma veya nefes alma güçlüğü ya da diş ağrısıyla birlikte yüksek ateş varsa beklemeden en yakın acil servise başvurun veya 112'yi arayın. Bir kaza sonucu kalıcı diş yerinden tamamen çıktıysa zaman önemlidir: dişi kökünden değil taç kısmından tutun, süt içinde saklayın ve vakit kaybetmeden bir diş hekimine başvurun. Yerinden çıkan süt dişleri ise yerine takılmaz.
Sık sorulan sorular
Çocuğum diş macununu yutarsa ne olur?
Yaşa uygun miktarda (pirinç veya bezelye tanesi kadar) kullanılan macunun ara sıra yutulması genellikle sorun oluşturmaz. Ancak çocuğun düzenli olarak fazla macun yutması dişlerde florozis lekelerine yol açabilir. Çok miktarda macun yendiğini düşünüyorsanız hekiminize veya Ulusal Zehir Danışma Merkezi'ne (114) danışın.
Şarjlı diş fırçası çocuklar için uygun mu?
Yaşa uygun başlıkla ve ebeveyn gözetiminde kullanıldığında uygun olabilir. Manuel fırça da doğru teknikle yeterli temizlik sağlar; seçim çoğu zaman çocuğun fırçalamaya isteğine göre yapılabilir.
Çocuğum fırçalamak istemiyorsa ne yapmalıyım?
Fırçalamayı oyunlaştırmak, birlikte fırçalamak ve küçük seçim hakları tanımak (fırça rengi, hangi dişten başlanacağı) direnci azaltabilir. Yine de günde iki fırçalama pazarlık konusu yapılmamalı; kısa ve sakin bir rutin sürdürülmelidir.
Çocuklar gargara kullanabilir mi?
Altı yaşından küçük çocuklar gargarayı yutabileceği için diş hekimi önermedikçe kullanılmaz. Daha büyük çocuklarda da gargara fırçalamanın ve diş arası temizliğinin yerini tutmaz; gerekip gerekmediğine hekiminiz karar verir.
Kaynaklar
- NHS — Children's teeth
- ADA MouthHealthy — Baby Teeth
- AAPD — Frequently Asked Questions
- ADA MouthHealthy — Toothbrushes
