Çocuklarda florür uygulaması: ne zaman, ne sıklıkla?

Florür dişleri nasıl korur?

Florür dişleri çürüğe karşı başlıca üç yolla korur: mineyi asitlere daha dayanıklı hâle getirir, kaybedilen minerallerin mineye geri dönmesine yardım eder ve diş yüzeyindeki bakterilerin asit üretimini azaltır. Bu etkinin büyük bölümü, florürün diş yüzeyiyle doğrudan temasından kaynaklanır.

Ağızdaki bakteriler şekerli ve nişastalı besinleri kullanarak asit üretir. Bu asit, diş minesinden mineral kaybına (demineralizasyon) yol açar. Tükürük ve florür bu kaybı kısmen tersine çevirebilir; bu onarım sürecine remineralizasyon denir. Mineral kaybı onarımı aşarsa önce mat beyaz lekeler, ardından dişte oyuk (kavite) oluşur.

Florür tek başına yeterli değildir. Şekerli yiyecek ve içeceklerin sıklığını azaltmak, düzenli fırçalamak ve diş hekimi kontrolleri, florürle birlikte çürük önlemenin temelini oluşturur.

Çocuklar hangi yaşta, ne kadar florürlü diş macunu kullanmalı?

İlk süt dişi ağızda göründüğü andan itibaren dişler günde iki kez florürlü diş macunuyla fırçalanmalıdır; macun miktarı yaşa göre ayarlanır. Miktarın küçük tutulması, çocuğun yutabileceği florürü sınırlar.

Macunun florür miktarı ambalajında genellikle "ppm" (milyonda bir birim) olarak yazar. Yaygın kılavuzlarda 3 yaşından küçükler için en az 1000 ppm, 3-6 yaş için 1000-1500 ppm, daha büyük çocuklar için 1350-1500 ppm florür içeren macunlar önerilir. Öneriler ülkelere göre farklılık gösterebildiğinden, özellikle 2 yaşından küçük çocuklarda hangi macunun ne miktarda kullanılacağını diş hekiminize danışabilirsiniz.

Fırçalamada şu alışkanlıklar florürün etkisini artırır ve yutulan miktarı azaltır:

• Fırçalamadan sonra macunu tükürmesini öğretin; ağzın bol suyla çalkalanması dişlerde kalan florürü azaltır.
• Akşam fırçalaması yatmadan önceki son iş olsun; sonrasında su dışında bir şey yenip içilmemesi önerilir.
• Her fırçalama yaklaşık 2 dakika sürmelidir. Süreyi tutturmak için 2 dakikalık fırçalama oyunu ve zamanlayıcıdan yararlanabilirsiniz.
• Çocuğun macunu tüpten yemesine veya yalamasına izin vermeyin; macunu ulaşamayacağı bir yerde saklayın.

Çocuklar genellikle 7 yaşına kadar dişlerini tek başına yeterince temizleyemez; bu yaşa kadar fırçalamaya yardım etmeniz ve gözetmeniz önerilir.

Florür vernik nedir, ne sıklıkla uygulanır?

Florür vernik, diş hekiminin dişlerin yüzeyine küçük bir fırçayla sürdüğü, yüksek oranda florür içeren yapışkan bir koruyucudur. Dişe kısa sürede tutunur ve florürü birkaç saat boyunca diş yüzeyine bırakır. Hem süt dişlerine hem de kalıcı dişlere uygulanabilir.

Uygulama genellikle birkaç dakika sürer; delme veya iğne gerektirmez. Dişler önce temizlenip kurulanır, ardından vernik sürülür. Sonrasında hekiminiz birkaç saat boyunca sert ve sıcak yiyeceklerden kaçınılmasını ve fırçalamanın belirli bir süre ertelenmesini isteyebilir. Vernik dişlerde geçici olarak sarımsı bir görünüm bırakabilir; bu görünüm fırçalamayla temizlenir.

Uygulama sıklığı çocuğun çürük riskine göre belirlenir. Çoğu çocukta yılda en az iki kez uygulanır; çürük riski yüksek çocuklarda hekim yılda 3-4 kez uygulamayı uygun görebilir. Hekim gerekli görürse ilk dişler çıktıktan sonra, küçük yaşlarda da vernik uygulanabilir. Çürük riskini artıran başlıca etkenler şunlardır:

• Gün içinde sık şekerli atıştırma veya şekerli içecek tüketimi
• Gece süt, meyve suyu veya şekerli içecekle uykuya dalma alışkanlığı
• Daha önce çürük geçirmiş olmak ya da dişlerde mat beyaz lekeler bulunması
• Düzenli fırçalamanın sağlanamaması veya ortodontik aygıt kullanımı
• Ağız kuruluğuna yol açan ilaçlar ya da özel sağlık gereksinimleri

Vernik dışında jel veya köpük biçiminde florür uygulamaları da vardır. Hangi uygulamanın hangi aralıklarla yapılacağına, flor ve fissür örtücü uygulamaları kapsamında çocuğunuzu muayene eden diş hekimi karar verir.

Florür güvenli mi, florozis nedir?

Önerilen miktarlarda kullanıldığında florür güvenlidir; asıl dikkat edilmesi gereken, küçük çocukların uzun süre fazla miktarda florür yutmasıdır. Bu durum dişlerde florozis adı verilen görünüm değişikliğine yol açabilir.

Florozis (diş florozu), dişler henüz çene kemiği içinde gelişirken fazla florür alınması sonucu minede beyaz benekler, çizgiler veya lekeler oluşmasıdır. Kalıcı dişlerin minesi yaklaşık 8 yaşına kadar oluştuğu için florozis yalnızca bu yaşa kadar gelişebilir. Çoğunlukla hafiftir ve yalnızca görünümü etkiler; dişin işlevini bozmaz ve ağrıya yol açmaz. Orta ve ileri dereceli florozis seyrek görülür.

Florozis riskini azaltmak için:

• Macun miktarını yaşa uygun tutun ve fırçalamayı gözetin.
• Florür tablet, damla veya gargara gibi ek ürünleri yalnızca hekiminiz önerirse kullanın.
• Bazı bölgelerde içme suyundaki doğal florür düzeyi yüksek olabilir; ek florür önerilmeden önce bu konu hekiminizle konuşulmalıdır.

Çocuğunuz büyük miktarda diş macunu ya da florür içeren başka bir ürün yuttuysa Ulusal Zehir Danışma Merkezi'ni (114) arayarak bilgi alın. Bilinç bulanıklığı veya nefes alma güçlüğü gibi ciddi belirtilerde 112'yi arayın.

Fissür örtücü florürün yerine geçer mi?

Hayır, fissür örtücü florürün yerine geçmez; ikisi birbirini tamamlar. Florür dişin tüm yüzeylerini, özellikle düz yüzeyleri korumaya yardım ederken, fissür örtücü arka dişlerin çiğneme yüzeylerindeki derin oluk ve çukurları (fissür) korur.

Bu oluklar diş fırçasının kıllarının ulaşamayacağı kadar dar olabilir ve çürük sıklıkla buradan başlar. Fissür örtücü, bu yüzeylere sürülen ve çoğunlukla ışıkla sertleştirilen ince, akışkan bir kaplamadır; oluklara yiyecek artıklarının ve bakterilerin yerleşmesini engeller. Uygulama için delme gerekmez.

Fissür örtücü genellikle kalıcı birinci büyük azı dişleri sürdüğünde (yaklaşık 6-7 yaş) ve ikinci büyük azı dişleri sürdüğünde (yaklaşık 11-14 yaş) değerlendirilir. Kaplama yıllarca dayanabilir, ancak zamanla aşınabilir veya kısmen kopabilir; bu nedenle kontrollerde gözden geçirilir ve gerekirse yenilenir.

Ne zaman diş hekimine başvurmalısınız?

Çocuğunuzun ilk diş hekimi muayenesinin ilk diş çıktıktan sonra, en geç 1 yaş civarında yapılması önerilir. Bu muayenede çürük riski değerlendirilir ve florür kullanımı çocuğunuza göre planlanır. Düzenli çocuk diş hekimliği kontrolleri dışında aşağıdaki durumlarda da diş hekimine başvurmalısınız:

• Dişlerde, özellikle diş eti çizgisine yakın bölgede mat, tebeşir beyazı lekeler
• Kahverengi veya siyah lekeler, dişte oyuk ya da kırık
• Sıcak, soğuk veya tatlı yiyeceklerde ağrı ya da çocuğun bir tarafla çiğnemekten kaçınması
• Diş eti kanaması, diş etinde sivilce benzeri kabarcık veya şişlik
• Kalıcı dişlerde beyaz benekler veya çizgiler fark etmeniz

Acil durumlar: Yüzde veya yanakta hızla artan şişlik, yüksek ateş, yutma ya da nefes alma güçlüğü varsa beklemeden acil servise başvurun veya 112'yi arayın.

Sık sorulan sorular

Florürsüz diş macunu kullanmak daha mı güvenli?

Florürsüz macun, florürün çürük önleyici etkisini sağlamaz. Küçük çocuklarda güvenliği sağlayan yaklaşım florürden kaçınmak değil, yaşa uygun miktarı kullanmak ve fırçalamayı gözetmektir.

Süt dişlerine florür uygulamak gerekli mi?

Süt dişleri de çürüyebilir ve çürük ağrıya, enfeksiyona ve erken diş kaybına yol açabilir. Bu nedenle florürlü macun ilk dişten itibaren kullanılır; vernik de hekim gerekli görürse süt dişlerine uygulanır.

Florürlü ağız gargarası çocuklar için uygun mu?

Yutma riski nedeniyle 6 yaşından küçük çocuklarda genellikle önerilmez. Daha büyük çocuklarda çürük riski yüksekse hekim gerekli görürse önerebilir.

Vernik uygulandıktan sonra çocuğum yemek yiyebilir mi?

Genellikle kısa süre sonra yumuşak yiyecekler yenebilir. Sert, yapışkan ve sıcak yiyeceklerden ne kadar süre kaçınılacağını ve fırçalamanın ne zaman yapılacağını hekiminiz uygulamadan sonra söyler.

Kaynaklar

1. NHS — Children's teeth
2. CDC — About Dental Fluorosis
3. CDC — Oral Health Tips for Children
4. MouthHealthy (ADA) — Fluoride