Diş ağrısı neden olur, ne zaman acildir?

Diş ağrısının en sık nedenleri nelerdir?

Diş ağrısının en sık nedeni, tedavi edilmemiş diş çürüğünün dişin iç katmanlarına doğru ilerlemesidir. Bununla birlikte ağrı her zaman dişin kendisinden kaynaklanmaz; diş eti, çene kasları ve sinüsler de dişte hissedilen ağrıya yol açabilir. Başlıca nedenler şunlardır:

• Diş çürüğü: Mine ve dentin (minenin altındaki hassas katman) yıkıldıkça soğuk, sıcak ve tatlı yiyeceklere karşı sızı başlar.
• Pulpa iltihabı (pulpitis): Çürük veya çatlak, dişin içinde sinir ve damarları barındıran yumuşak dokuya (pulpa) ulaştığında zonklayan, kendiliğinden başlayan ve uzun süren ağrı görülebilir.
• Diş apsesi: Bakteriyel enfeksiyon sonucu kök ucunda ya da diş etinde irin birikmesidir. Şiddetli ağrı, şişlik, ağızda kötü tat ve bazen ateşle seyreder; tedavi edilmeden kendiliğinden geçmez.
• Çatlak veya kırık diş, düşmüş dolgu: Özellikle ısırırken ya da ısırmayı bırakırken ani ve keskin ağrı yapabilir.
• Diş eti sorunları: Diş eti iltihabı, diş eti cebine sıkışan yiyecekler ya da diş eti çekilmesiyle açığa çıkan kök yüzeyleri ağrı ve hassasiyete neden olabilir.
• Yirmi yaş dişi: Kısmen sürmüş bir yirmi yaş dişinin üzerindeki diş eti iltihaplanabilir (perikoronit); bu durum ağrı, şişlik ve ağız açmada güçlüğe yol açabilir.
• Sinüzit: Üst arka dişlerin kökleri sinüslere yakındır. Sinüs iltihabında birden fazla üst dişte, özellikle öne eğilince artan künt bir ağrı hissedilebilir.
• Diş sıkma ve gıcırdatma (bruksizm): Çoğunlukla uykuda olur; sabahları dişlerde, çene kaslarında ve şakaklarda ağrıya neden olabilir.

Ağrının türü neye işaret edebilir?

Ağrının nasıl başladığı ve ne kadar sürdüğü, hekiminize nedeni bulmasında yol gösterir; ancak tek başına tanı koydurmaz. Aşağıdaki örüntüler yalnızca genel eğilimleri yansıtır:

• Soğuk veya tatlıyla başlayıp uyaran ortadan kalkınca birkaç saniyede geçen kısa sızı, çoğunlukla çürük ya da diş hassasiyetiyle ilişkilidir.
• Uyaran kalktıktan sonra da süren, kendiliğinden başlayan ve uykudan uyandıran zonklama, pulpanın iltihaplandığını düşündürebilir.
• Dişe dokununca veya ısırınca artan ağrı; kök ucundaki iltihapta, apsede ya da çatlak dişte sık görülür.
• Birden fazla üst dişte künt ağrıyla birlikte burun tıkanıklığı varsa sinüzit akla gelir.

Bir süre şiddetli ağrıyan dişin ağrısının birden kesilmesi her zaman iyileşme anlamına gelmez. Diş siniri canlılığını yitirdiğinde ağrı azalabilir, fakat enfeksiyon kök ucunda ilerlemeyi sürdürebilir.

Diş ağrısı neden gece artar?

Diş ağrısı gece çoğunlukla yatar pozisyonda başa giden kan akışı arttığı için daha belirgin hissedilir. İltihaplanan pulpa, sert diş dokusuyla çevrili kapalı bir alanda bulunduğundan artan basınç zonklamayı şiddetlendirebilir.

Gece dikkati dağıtan uyaranların azalması da ağrının daha yoğun algılanmasına katkıda bulunur. Uykuda diş sıkıyorsanız mevcut hassasiyet sabaha doğru artabilir. Başınızı bir yastıkla biraz yükseltmek bazı kişilerde rahatlama sağlayabilir; ancak gece uyandıran ağrı, dişin değerlendirilmesi gerektiğine dair önemli bir işarettir.

Diş hekimine gidene kadar neler yapabilirsiniz?

Diş hekimine ulaşana kadar amaç, bölgeyi temiz tutmak ve ağrıyı tetikleyen etkenlerden uzak durmaktır. Bu önlemler geçici rahatlama sağlayabilir, ancak ağrının nedenini ortadan kaldırmaz.

• Ağzınızı ılık suyla çalkalayın; dişlerin arasına sıkışmış yiyecekleri diş ipiyle nazikçe temizleyin.
• Dişlerinizi yumuşak bir fırçayla, ağrıyan bölgeye bastırmadan fırçalamayı sürdürün.
• Çok sıcak, çok soğuk, şekerli ve sert yiyeceklerden kaçının; mümkünse diğer tarafla çiğneyin.
• Yanakta şişlik varsa yanağın dışından, bir beze sarılmış soğuk kompresi kısa aralıklarla uygulayın.
• Ağrı kesici kullanmanız gerekiyorsa uygun ilacı ve kullanım şeklini hekiminize veya eczacınıza danışarak belirleyin. Aspirin 16 yaşından küçük çocuklarda önerilmez.
• Sigara içmekten kaçının; ağız dokularının iyileşmesini olumsuz etkileyebilir.

Bazı uygulamalar ise yarardan çok zarar verebilir:

• Aspirini veya herhangi bir ağrı kesiciyi dişin ya da diş etinin üzerine koymayın; diş etinde yanığa ve yeni bir yaraya neden olabilir.
• Yüzdeki şişliğe sıcak uygulama yapmayın.
• Diş etindeki şişliği iğne veya benzeri bir cisimle patlatmaya çalışmayın.
• Evde kalan antibiyotikleri kendi kararınızla kullanmayın; antibiyotik ancak hekim gerekli görürse tedavinin bir parçası olarak verilir.

Ne zaman diş hekimine başvurmalısınız?

Bir-iki günden uzun süren ya da ağrı kesiciyle hafiflemeyen her diş ağrısı diş hekimince değerlendirilmelidir. Aşağıdaki durumlarda gecikmeden diş hekiminize başvurun:

• Uykudan uyandıran, zonklayan ya da giderek artan ağrı
• Isırınca veya dişe dokununca belirgin ağrı
• Diş etinde şişlik, sivilce benzeri kabarcık ya da ağızda kötü tat
• Kırılan veya çatlayan diş ya da düşen dolgu
• Darbe sonucu yerinden oynayan veya çıkan diş: diş kırıkları ve travmada zaman önemlidir. Yerinden çıkan daimi dişi kök kısmına dokunmadan süt içinde saklayıp vakit kaybetmeden başvurun.
• Yirmi yaş dişi bölgesinde ağrı, şişlik ya da ağız açmada güçlük

Şu durumlarda beklemeden acil servise başvurun veya 112'yi arayın:

• Yüzde, göz çevresinde veya boyunda hızla artan ya da yayılan şişlik
• Yutma, konuşma veya nefes alma güçlüğü
• Şişlikle birlikte ağzı açamama
• Diş ağrısı ya da şişlikle birlikte yüksek ateş ve belirgin halsizlik
• Durmayan kanama veya çene kırığından şüphelendiren ciddi darbe

Bu belirtiler enfeksiyonun çevre dokulara yayıldığını gösterebilir ve vakit kaybetmeden tıbbi değerlendirme gerektirir. Böyle bir durumda araç kullanmayın, bir yakınınızdan yardım isteyin.

Diş hekimi ağrının nedenini nasıl bulur?

Diş hekimi nedeni bulmak için önce ağrının ne zaman başladığını, neyle tetiklendiğini ve ne kadar sürdüğünü sorar, ardından ağız içini muayene eder. Ağrının hissedildiği yer her zaman sorunlu dişi göstermeyebilir; bir dişteki sorun karşı çeneye ya da kulağa yansıyabilir.

Muayenede genellikle şu yöntemlerden yararlanılır:

• Dişlerin, dolguların ve diş etinin gözle ve aletle incelenmesi
• Dişe hafifçe vurma ve ısırma testleri
• Soğuk gibi uyaranlarla diş sinirinin tepkisinin değerlendirilmesi
• Diş eti cebi derinliğinin ölçülmesi
• Gerekli görülen bölgenin röntgeni; bazı durumlarda tüm çeneyi gösteren panoramik röntgen ya da üç boyutlu görüntüleme

Tedavi nedene göre belirlenir. Çürük için dolgu, pulpa veya kök ucundaki iltihap için kanal tedavisi, apsede iltihabın boşaltılması, korunamayan dişte çekim gibi seçenekleri hekiminiz değerlendirir. Sorun çıkaran bir yirmi yaş dişinde gömülü yirmi yaş dişi çekimi gündeme gelebilir; diş sıkmaya bağlı ağrıda ise gece plağı gibi seçenekler konuşulabilir. Ağrının sinüzitten kaynaklandığı düşünülüyorsa kulak burun boğaz hekimine ya da aile hekiminize başvurmanız önerilebilir.

Sık sorulan sorular

Diş ağrısı kendiliğinden geçerse diş hekimine gitmek gerekir mi?

Evet, gerekir. Ağrının geçmesi sorunun çözüldüğü anlamına gelmeyebilir; diş siniri canlılığını yitirdiğinde ağrı azalabilir ama enfeksiyon sessizce ilerleyebilir. Erken değerlendirme, sorunun daha basit bir işlemle giderilme olasılığını artırır.

Diş ağrısında antibiyotik kullanmak işe yarar mı?

Antibiyotikler diş ağrısının çoğu nedenini ortadan kaldırmaz. Ağrının kaynağı genellikle dişin içindeki ya da kök ucundaki sorundur ve bunun çözümü diş hekiminin yapacağı tedavidir. Hekim gerekli görürse, örneğin enfeksiyonun yayıldığına dair belirtiler varsa, tedaviye antibiyotik eklenebilir.

Ağrıyan dişin üzerine aspirin koymak ağrıyı azaltır mı?

Hayır. Aspirin veya başka bir ağrı kesicinin dişe ya da diş etine doğrudan konması dokuda kimyasal yanığa yol açabilir. Ağrı kesici gerekiyorsa hekiminize veya eczacınıza danışarak, önerilen şekilde ağızdan alınmalıdır.

Sinüzit diş ağrısı yapar mı?

Evet, yapabilir. Üst arka dişlerin kökleri sinüslere yakın olduğundan sinüs iltihabı bu dişlerde künt bir ağrı ya da basınç hissine neden olabilir. Bu ağrı çoğu zaman birden fazla dişte hissedilir; burun tıkanıklığı ve yüzde basınç eşlik edebilir. Diş kaynaklı bir sorunla karışabildiği için muayene gerekir.

Kaynaklar

1. NHS — Toothache
2. NHS — Dental abscess
3. American Dental Association (MouthHealthy) — Dental Emergencies
4. T.C. Sağlık Bakanlığı Tepebaşı Ağız ve Diş Sağlığı Hastanesi — Şiddetli Diş Ağrısı