Kısaca: Diş eti kanamasının en sık nedeni, diş yüzeyinde biriken bakteri plağının yol açtığı diş eti iltihabıdır (gingivitis). Kanama olduğunda fırçalamayı bırakmak yerine yumuşak bir teknikle temizliği sürdürmek ve diş aralarını da temizlemek gerekir. Kanama sürüyorsa, sebepsiz başlıyorsa ya da başka belirtilerle birlikte görülüyorsa diş hekimine başvurulmalıdır.
Diş eti kanamasının en sık nedeni nedir?
Diş eti kanamasının en sık nedeni, dişlerin yüzeyinde ve diş eti çizgisinde biriken bakteri plağıdır. Plak, gün içinde sürekli oluşan yapışkan ve renksiz bir tabakadır. Fırçalama ve diş arası temizliğiyle düzenli olarak uzaklaştırılmadığında diş etini tahriş eder ve iltihaplanmaya yol açar.
Bu erken tabloya gingivitis (diş eti iltihabı) denir. İltihaplı diş eti kırmızı, şiş ve hassastır; fırçalarken, diş ipi kullanırken ya da sert bir şey yerken kolayca kanar. Gingivitis çoğu zaman ağrı yapmadığı için uzun süre fark edilmeden sürebilir.
Temizlenmeyen plak, tükürükteki minerallerle sertleşerek diş taşına (tartar, kalkülüs) dönüşür. Diş taşının pürüzlü yüzeyi yeni plağın tutunmasını kolaylaştırır ve fırçayla çıkarılamaz; ancak diş hekiminin yaptığı diş taşı temizliği ile uzaklaştırılabilir. Gingivitis, profesyonel temizlik ve düzenli ağız bakımıyla genellikle geri döndürülebilir.
Diş eti kanaması ilerlemiş diş eti hastalığının işareti olabilir mi?
Evet, olabilir. Tedavi edilmeyen gingivitis bazı kişilerde periodontitis adı verilen ileri evreye geçer. Periodontitiste iltihap yalnızca diş etinde kalmaz; dişi çevreleyen bağ dokusuna ve çene kemiğine ilerler.
Bu evrede diş eti dişten ayrılarak cep oluşturur, diş etleri çekilir ve dişler zamanla sallanabilir. Geçmeyen ağız kokusu, ağızda kötü tat ve dişlerin kapanışında değişiklik de görülebilir. Periodontitiste kaybedilen kemik genellikle kendiliğinden yerine gelmez; ancak uygun diş eti tedavileri ile hastalığın ilerlemesi yavaşlatılabilir ve kontrol altına alınabilir.
Sigara içiyorsanız diş eti kanamasının az olması sizi yanıltmasın. Sigara, diş etindeki kan damarlarını daraltarak kanamayı azaltabilir; bu nedenle diş eti hastalığı daha az belirti vererek ilerleyebilir. Sigara aynı zamanda periodontitisin en önemli risk etkenlerinden biridir ve tedaviye verilen yanıtı olumsuz etkiler. Sigarayı bırakan kişilerde diş etlerinin bir süre daha fazla kanaması da görülebilir; bu durum çoğu zaman var olan iltihabın görünür hâle gelmesiyle ilgilidir.
Sert fırçalamak veya diş ipine yeni başlamak kanamaya yol açar mı?
Evet, yanlış teknik de diş etini kanatabilir. Sert kıllı fırça kullanmak, fırçaya çok bastırmak ya da yatay ve sert hareketlerle fırçalamak diş etini zedeleyebilir ve zamanla diş eti çekilmesine katkıda bulunabilir.
Diş ipi ya da arayüz fırçası kullanmaya yeni başladığınızda ilk günlerde hafif kanama olması sık görülür. Bunun nedeni çoğu zaman bu araçların kendisi değil, diş aralarında zaten var olan iltihaptır. Nazik ve düzenli temizlikle bu kanama genellikle bir-iki hafta içinde azalır; azalmıyorsa diş hekiminizin değerlendirmesi gerekir.
Uyumsuz protezler, kenarı taşkın dolgular ya da kırık dişler de diş etinde sürekli tahrişe ve kanamaya neden olabilir.
Hamilelikte diş etleri neden daha kolay kanar?
Hamilelikte artan hormon düzeyleri, diş etinin plağa karşı verdiği tepkiyi güçlendirir. Bu nedenle daha önce sorun yaşamayan kişilerde bile diş etleri şişebilir, kızarabilir ve kolay kanayabilir. Bu tabloya gebelik gingivitisi denir ve gebelik ilerledikçe belirginleşebilir.
Hormonlar tek başına hastalık oluşturmaz; tepkiyi başlatan yine plaktır. Bu yüzden hamilelikte düzenli fırçalama, diş arası temizliği ve diş hekimi kontrolü özellikle önemlidir. Hamile olduğunuzu diş hekiminize söylemeniz, yapılacak işlemlerin buna göre planlanmasını sağlar. Ergenlik dönemi ve hormon içeren bazı ilaçların kullanımı da benzer şekilde diş etlerini daha duyarlı hâle getirebilir.
İlaçlar ve genel sağlık sorunları diş eti kanamasını etkiler mi?
Evet, bazı ilaçlar ve genel sağlık durumları diş eti kanamasını artırabilir. Kan sulandırıcı ilaçlar (pıhtılaşmayı azaltan ilaçlar) kullanan kişilerde diş eti daha kolay kanayabilir ve kanama daha uzun sürebilir. Bazı tansiyon, sara (epilepsi) ve bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar ise diş etinde büyümeye yol açarak temizliği zorlaştırabilir.
Kullandığınız bir ilacın kanamaya yol açtığını düşünüyorsanız ilacı kendi kendinize bırakmayın ya da kullanım şeklini değiştirmeyin; durumu ilacı yazan hekiminizle konuşun. Diş hekiminize de kullandığınız tüm ilaçları bildirin.
Diş eti kanamasıyla ilişkili olabilecek genel sağlık durumları şunlardır:
- Diyabet: Kan şekeri iyi kontrol edilemediğinde diş eti hastalığı riski artar ve iyileşme yavaşlayabilir.
- Kanama-pıhtılaşma bozuklukları ve bazı kan hastalıkları: Diş eti kanaması bazen bu durumların ilk fark edilen belirtilerinden biri olabilir.
- Beslenme eksiklikleri: Belirgin C vitamini eksikliği gibi durumlar diş etlerinin kolay kanamasına yol açabilir.
- Bağışıklığı etkileyen hastalıklar ve tedaviler: Bu durumlar diş eti dokusunu enfeksiyona ve kanamaya daha yatkın hâle getirebilir.
Bu nedenler, plağa bağlı iltihaba göre çok daha seyrek görülür. Yine de kanama ağız bakımıyla açıklanamıyorsa genel sağlık değerlendirmesi gerekebilir.
Diş etiniz kanadığında ne yapmalısınız?
Diş etiniz kanıyorsa fırçalamayı bırakmayın; kanayan bölgeyi daha nazik ama daha özenli temizleyin. Fırçalamayı bırakmak plağın daha fazla birikmesine ve iltihabın artmasına yol açar.
- Günde iki kez, yaklaşık iki dakika boyunca, florürlü diş macunu ve yumuşak kıllı bir fırçayla fırçalayın.
- Fırçayı diş eti çizgisine hafif açıyla yerleştirin; bastırmadan, küçük hareketlerle çalışın.
- Günde bir kez diş ipi ya da diş aralarınıza uygun boyutta arayüz fırçası kullanın. Hangi aracın size uygun olduğunu diş hekiminiz gösterebilir.
- Şekerli yiyecek ve içecekleri sınırlayın, dengeli beslenin.
- Sigara içiyorsanız bırakmak için destek almayı düşünün.
Evde yapılan bakım diş taşını uzaklaştıramaz. Diş taşı varsa veya kanama sürüyorsa diş hekiminin yapacağı muayene ve profesyonel temizlik gerekir. Diş eti hastalığı ilerlemişse diş eti altındaki kök yüzeylerinin derin temizliği gibi işlemler planlanabilir.
Bazı kişiler kanayan diş etleriyle birlikte ağız kokusunu da fark eder. Diş eti iltihabı, ağız kokusu (halitozis) nedenlerinden biridir ve iltihap tedavi edildiğinde koku da çoğu zaman azalır.
Ne zaman diş hekimine başvurmalısınız?
Diş etleriniz düzenli olarak kanıyorsa diş hekiminize başvurun. Özellikle şu durumlarda değerlendirme geciktirilmemelidir:
- Nazik fırçalama ve diş arası temizliğine rağmen bir-iki hafta içinde azalmayan kanama
- Fırçalama olmadan, kendiliğinden başlayan diş eti kanaması
- Diş etlerinde çekilme, dişlerin daha uzun görünmesi
- Sallanan dişler ya da dişlerin kapanışında değişiklik
- Geçmeyen ağız kokusu veya ağızda kötü tat
- Diş etinde şişlik ya da diş eti ile diş arasından irin (cerahat) gelmesi
Ayrıca aile hekiminize veya bir iç hastalıkları hekimine de başvurmanız gereken durumlar: diş eti kanamasıyla birlikte vücutta nedeni belirsiz morluklar, sık burun kanaması, küçük kesiklerin uzun süre kanaması, belirgin halsizlik veya solukluk, açıklanamayan ateş ya da kilo kaybı. Bu belirtiler ağız dışı bir nedenin araştırılmasını gerektirebilir.
Acil durumlar: Bastırmaya rağmen durmayan diş eti kanaması (özellikle kan sulandırıcı kullanıyorsanız), yüzde veya boyunda hızla artan şişlik, yutma veya nefes alma güçlüğü ya da yüksek ateş varsa beklemeden en yakın acil servise başvurun veya 112'yi arayın.
Sık sorulan sorular
Diş etim kanıyorsa fırçalamayı bırakmalı mıyım?
Hayır. Fırçalamayı bırakmak plağın birikmesine ve kanamanın artmasına yol açar. Yumuşak kıllı fırçayla, bastırmadan fırçalamaya ve diş aralarını temizlemeye devam edin.
Ağız gargarası diş eti kanamasını geçirir mi?
Gargaralar fırçalamanın ve diş arası temizliğinin yerini tutmaz, diş taşını da uzaklaştırmaz. Bazı gargaralar hekim önerisiyle kısa süreli destek olarak kullanılabilir; uzun süreli kullanımdan önce diş hekiminize danışın.
Diş eti kanaması kendiliğinden geçer mi?
Kanama sert fırçalama gibi geçici bir nedene bağlıysa teknik düzeltildiğinde azalabilir. Plak ve diş taşına bağlı iltihapta ise kanamanın geçmesi için düzenli bakım ve çoğu zaman profesyonel temizlik gerekir.
Hamilelikte diş eti tedavisi yapılabilir mi?
Hamilelikte diş muayenesi ve diş taşı temizliği gibi koruyucu işlemler genellikle yapılabilir. İşlemin zamanlamasını ve kapsamını, gebelik haftanızı da göz önüne alarak diş hekiminiz planlar.
Diş eti kanaması diş kaybına yol açar mı?
Kanamanın kendisi diş kaybına yol açmaz; ancak nedeni olan diş eti hastalığı tedavi edilmeden ilerlerse dişi taşıyan dokular zarar görebilir ve zamanla diş kaybı yaşanabilir. Erken dönemde ele alınan diş eti iltihabı genellikle geri döndürülebilir.
Kaynaklar
- NHS — Gum disease
- MouthHealthy (American Dental Association) — Gum Disease
- CDC — Gum (Periodontal) Disease
