Diş taşı temizliği dişleri inceltir mi?

Diş taşı nedir, neden fırçayla çıkmaz?

Diş taşı (tartar ya da kalkülüs), dişlerin üzerinde biriken bakteri plağının tükürükteki minerallerle sertleşmesiyle oluşan kireçlenmiş bir tabakadır. Plak yumuşaktır ve fırçalamayla uzaklaştırılabilir; ancak sertleşip diş yüzeyine sıkıca tutunduktan sonra fırça ve diş ipi onu çıkaramaz.

Diş taşı en çok tükürük bezlerinin ağza açıldığı bölgelerde, yani alt ön dişlerin dil tarafında ve üst azı dişlerinin yanak tarafında birikir. Diş eti çizgisinin üstünde sarı-kahverengi bir tabaka olarak görülebileceği gibi diş eti altında, gözle görülmeyen yüzeylerde de oluşabilir.

Pürüzlü yüzeyi yeni plağın tutunmasını kolaylaştırdığı için diş taşı, diş eti iltihabını (gingivitis) sürdüren başlıca etkenlerden biridir. Bu nedenle diş taşı temizliği estetik bir işlemden çok koruyucu bir sağlık uygulamasıdır.

Diş taşı temizliği mineyi inceltir mi?

Hayır. Doğru teknikle yapılan diş taşı temizliği diş minesini aşındırmaz ya da inceltmez. İşlemin amacı dişin kendisinden bir şey almak değil, dişin üzerine sonradan yapışmış birikintiyi yüzeyden ayırmaktır.

Mine, insan vücudunun en sert dokusudur; diş taşı ise ondan daha yumuşak bir birikintidir. Ultrasonik uçlar ve el aletleri bu birikintiyi diş yüzeyinden ayırmak için kullanılır. Temizliğin sonunda yapılan cilalama (polisaj) ise yüzeyde kalabilecek küçük pürüzleri düzleştirir ve plağın yeniden tutunmasını zorlaştırır. Diş eti altındaki kök yüzeyleri mineden daha yumuşak olduğu için hekim, bu bölgelerde aletleri kontrollü ve nazik biçimde kullanır.

"Temizlikten sonra dişlerim inceldi" hissi çoğu zaman, dişin yüzeyini kaplayan kalın bir tabakanın kalkmasından kaynaklanır. Diliniz uzun süredir alıştığı pürüzlü yüzey yerine dişin gerçek yüzeyine dokunduğu için dişler daha ince ya da farklı hissedilebilir.

Gerçek bir mine kaybı varsa nedeni genellikle temizlik değildir; asitli yiyecek ve içecekler, mide asidinin ağza gelmesi, diş sıkma ve gıcırdatma ya da sert fırçalama gibi etkenler daha sık rol oynar. Bu tür aşınmalar ve olası tedavileri hakkında diş aşınması ve hassasiyet sayfasında bilgi bulabilirsiniz.

Temizlikten sonra dişler neden aralanmış gibi görünür?

Temizlikten sonra fark edilen aralıklar çoğunlukla temizlik sırasında oluşmaz; daha önce diş taşıyla dolu olan boşlukların ortaya çıkmasıdır. Diş taşı, özellikle alt ön dişlerin arasında köprü gibi birikerek bu aralıkları kapatabilir.

İkinci neden, diş etindeki iltihabın gerilemesidir. İltihaplı diş eti şişkindir ve diş aralarını doldurur. Temizlikten sonra iltihap azaldıkça diş eti normal hacmine döner; bu da diş aralarının ve kök yüzeylerinin daha görünür olmasına yol açabilir.

Uzun süre birikmiş diş taşı ve diş eti hastalığı, dişi destekleyen kemikte kayba da yol açmış olabilir. Bu durumda görülen aralık temizliğin değil, daha önce sessizce ilerlemiş hastalığın sonucudur. Böyle bir tablonun değerlendirilmesi ve diş eti tedavileri gerekip gerekmediği hekim muayenesiyle belirlenir.

Temizlikten sonra hassasiyet olur mu, nelere dikkat etmeli?

Evet, temizlikten sonra bir süre soğuk, sıcak veya tatlıya karşı hassasiyet olabilir ve bu hassasiyet genellikle birkaç gün içinde azalır. Diş eti altına inen derin temizlikten sonra hassasiyet bir haftaya kadar sürebilir; diş etlerinde hafif sızlama, şişlik ve kanama da görülebilir.

Hassasiyetin başlıca nedeni, diş taşının daha önce örttüğü kök yüzeylerinin ağız ortamıyla yeniden temas etmesidir. Kök yüzeyinde mine bulunmaz; buradaki dentin (minenin altında yer alan, uyarıları sinire ileten tabaka) soğuk ve sıcağa daha duyarlıdır. Diş eti iyileştikçe bu duyarlılık çoğu kişide azalır.

Temizlik sonrasında şu önlemler yardımcı olabilir:

• Fırçalamayı bırakmayın; yumuşak kıllı fırçayla, bastırmadan fırçalayın.
• Diş aralarını diş ipi veya arayüz fırçasıyla nazikçe temizlemeye devam edin.
• Diş hekiminiz önerirse hassasiyet giderici bir diş macunu kullanın.
• İlk günlerde çok soğuk, çok sıcak ve asitli yiyecek ve içeceklerde dikkatli olun.
• Ağrı kesici gerekirse hekiminize veya eczacınıza danışarak kullanın.

Diş taşı temizliği nasıl yapılır?

Diş taşı temizliği ağzın muayenesiyle başlar; ardından birikintiler aletlerle uzaklaştırılır ve dişler cilalanır. İşlem çoğu kişide tek seansta tamamlanır, ancak ileri diş eti hastalığında birden fazla seans gerekebilir.

1. Muayene: Diş hekimi diş taşının yerini ve miktarını, diş etlerinin durumunu ve gerekiyorsa diş eti ceplerinin derinliğini değerlendirir.
2. Ultrasonik temizlik: Titreşen ince bir uç, su püskürtmesi eşliğinde diş taşını yüzeyden ayırır. Su hem ucu soğutur hem de kopan parçaları uzaklaştırır.
3. El aletleriyle temizlik: Diş aralarında ve diş eti çizgisinin hemen altında kalan küçük birikintiler el aletleriyle temizlenir.
4. Cilalama (polisaj): Diş yüzeyleri özel bir pasta ve dönen lastik uçlarla düzleştirilir. Çay, kahve ve sigara kaynaklı yüzeysel lekeler de bu sırada azalabilir.

Diş eti cepleri derinleşmişse diş eti altındaki kök yüzeylerinin temizlenmesi ve düzleştirilmesi (kök yüzeyi düzleştirme) ayrıca planlanabilir. Bu işlem gerektiğinde lokal anestezi (bölgesel uyuşturma) altında yapılır. İşlem sırasında rahatsızlık hissederseniz bunu hekiminize söylemeniz, uygulamanın buna göre düzenlenmesini sağlar.

Diş taşı temizliği ne sıklıkla yapılmalı?

Diş taşı temizliği için herkese uyan tek bir aralık yoktur; genellikle 6-12 ayda bir önerilir, ancak doğru aralığı ağız sağlığınıza göre diş hekiminiz belirler. Diş taşı oluşum hızı kişiden kişiye belirgin biçimde değişir.

Diş eti hastalığı geçirmiş olanlarda, sigara içenlerde, diyabeti olanlarda, ortodontik tedavi görenlerde ve diş taşı oluşumu fazla olan kişilerde daha sık kontrol ve temizlik gerekebilir. Ağız bakımı iyi olan ve az diş taşı oluşan kişilerde ise bu aralık daha uzun tutulabilir.

Düzenli temizlik evdeki bakımın yerini tutmaz. Günde iki kez florürlü diş macunuyla fırçalamak ve her gün diş aralarını temizlemek, yeni diş taşı oluşumunu yavaşlatır.

Ne zaman diş hekimine başvurmalısınız?

Dişlerinizde diş taşı fark ettiğinizde ya da diş etlerinizde değişiklik olduğunda diş hekiminize başvurmanız uygun olur. Şu durumlar değerlendirme gerektirir:

• Dişlerde fırçayla çıkmayan sarı-kahverengi, sert birikinti
• Fırçalarken ya da kendiliğinden kanayan diş etleri
• Geçmeyen ağız kokusu
• Diş etlerinde çekilme veya sallanan dişler
• Temizlikten sonra bir-iki haftadan uzun süren ya da giderek artan hassasiyet veya ağrı
• Belirli bir dişte kendiliğinden başlayan ya da uyaran ortadan kalktıktan sonra da süren ağrı (çürük veya başka bir sorunun işareti olabilir)

Acil durumlar: Yüzde veya boyunda hızla artan şişlik, yutma veya nefes alma güçlüğü ya da yüksek ateş varsa beklemeden en yakın acil servise başvurun veya 112'yi arayın.

Sık sorulan sorular

Diş taşı temizliği ağrı yapar mı?

Çoğu kişi işlemi hafif bir rahatsızlık olarak tarif eder. Diş etleri çok iltihaplıysa veya kök yüzeyleri açıktaysa hassasiyet daha fazla olabilir; bu durumda hekiminiz bölgesel uyuşturma uygulayabilir.

Diş taşı evde temizlenebilir mi?

Hayır. Sertleşmiş diş taşı fırça, diş ipi veya gargarayla çıkmaz. Sivri ya da metal cisimlerle kazımaya çalışmak diş etini yaralayabilir ve dişe zarar verebilir. Evde yapılabilecek olan, düzenli bakımla yeni diş taşı oluşumunu yavaşlatmaktır.

Diş taşı temizliği dişleri beyazlatır mı?

Temizlik ve cilalama, dişin yüzeyindeki çay, kahve ve sigara lekelerini azaltabilir; ancak dişin kendi rengini değiştirmez. Dişin doğal rengini açmak, diş beyazlatma adı verilen ayrı bir işlemin konusudur.

Hamileyken diş taşı temizliği yaptırılabilir mi?

Genellikle evet. Hamilelikte diş eti iltihabı daha sık görüldüğü için diş taşı temizliği önem taşıyabilir. İşlemin zamanlamasını, gebelik durumunuzu dikkate alarak diş hekiminiz planlar.

Temizlikten sonra diş etlerimin kanaması normal mi?

İlk bir-iki gün, özellikle diş etleri iltihaplıysa, hafif kanama görülebilir. İltihap geriledikçe kanama azalır. Kanama birkaç gün sonra da sürüyor ya da artıyorsa diş hekiminize danışın.

Kaynaklar

1. NHS — Gum disease
2. MouthHealthy (American Dental Association) — Scaling and Root Planing for Gum Disease
3. MouthHealthy (American Dental Association) — Plaque
4. NHS — Dental check-ups