Gebelikte diş tedavisi: ne zaman, nasıl yapılır?

Gebelik ağız ve diş sağlığını nasıl etkiler?

Gebelikte değişen hormonlar, diş etlerinin diş yüzeyinde biriken bakteri tabakasına (plak) daha güçlü tepki vermesine yol açar. Bu nedenle diş etlerinde kızarıklık, şişlik ve fırçalarken kanama sık görülür. Bu tabloya gebelik diş eti iltihabı (gebelik gingiviti) denir.

Bazı gebelerde diş etinde, çoğunlukla iki diş arasında, kolay kanayan kırmızı bir kabarıklık oluşabilir. Gebelik epulisi (piyojenik granülom) adı verilen bu oluşum kanser değildir ve genellikle doğumdan sonra küçülür ya da kaybolur; yine de diş hekiminizin görmesi gerekir.

Gebelik dişlerden kendiliğinden kalsiyum eksiltmez; ancak bu dönemdeki bazı değişiklikler çürük ve aşınma riskini artırabilir:

• Bulantı ve kusma: Ağza gelen mide asidi diş minesini yumuşatır ve tekrarladıkça aşınmaya (erozyon) yol açabilir.
• Aşerme ve sık atıştırma: Gün içinde sık sık şekerli ya da unlu gıda tüketmek, çürük yapan bakterilerin daha uzun süre asit üretmesine neden olur.
• Aksayan ağız bakımı: Bulantı veya yorgunluk nedeniyle atlanan fırçalamalar plak birikimini artırır.

Bazı araştırmalar ilerlemiş diş eti hastalığı ile erken doğum gibi gebelik sorunları arasında ilişki bildirmiştir. Bu ilişkinin niteliği hâlâ araştırılmaktadır; yine de bu bulgular gebelikte diş eti sağlığına özen göstermek için bir neden daha sunar.

Gebelikte diş tedavisi yaptırmak güvenli mi?

Evet; ağız ve diş muayenesi, diş taşı temizliği ve gerekli tedaviler gebeliğin her döneminde genellikle güvenli kabul edilir. Uluslararası sağlık kuruluşları da gebelikte düzenli diş kontrollerinin sürdürülmesini önerir. Gebeliğinizi yeni öğrendiyseniz bir ağız ve diş sağlığı muayenesi, mevcut sorunların erken fark edilip uygun zamanda planlanmasını sağlar.

Diş ağrısı, apse (iltihap birikimi) veya ilerleyen bir çürük varsa tedaviyi doğuma kadar ertelemek önerilmez. Tedavi edilmeyen enfeksiyon yayılabilir; ağrı ise beslenmeyi ve uykuyu bozar. Dolgu, kanal tedavisi ve gerektiğinde diş çekimi gibi işlemleri hekiminiz gebeliğinizin durumuna göre planlar.

Muayeneden önce şunlara dikkat edin:

• Diş hekiminize gebe olduğunuzu, kaçıncı haftada olduğunuzu ve tahmini doğum tarihinizi söyleyin.
• Kullandığınız ilaç, vitamin ve takviyeleri bildirin.
• Riskli gebelik takibindeyseniz bunu belirtin; bazı tedaviler bu durumda farklı planlanabilir.
• Planlanan diş tedavisi hakkında kadın hastalıkları ve doğum hekiminizi de bilgilendirin.

Diş tedavisi için gebeliğin hangi dönemi daha uygundur?

Acil olmayan, planlı tedaviler için çoğu zaman en rahat dönem ikinci üç aylık dönemdir (yaklaşık 14-27. haftalar). Bu dönemde bulantı genellikle azalmıştır ve karın henüz koltukta uzun süre yatmayı zorlaştıracak kadar büyümemiştir.

• İlk üç ay: Muayene, temizlik ve ağız bakımı eğitimi yapılabilir. Bulantı nedeniyle uzun seanslar zor gelebilir; acil olmayan kapsamlı işlemler çoğu zaman sonraki aylara planlanır.
• İkinci üç ay: Dolgu gibi planlı tedaviler için genellikle tercih edilen dönemdir.
• Son üç ay: Gerekli tedaviler yapılabilir; ancak uzun süre sırt üstü yatmak, büyüyen rahmin büyük bir toplardamara bası yapmasına bağlı baş dönmesine yol açabilir. Kısa seanslar ve hafifçe sol yana yaslanmak rahatlatır.

Ağrı, şişlik veya enfeksiyon gibi acil durumlar ise hangi haftada olursanız olun beklemeden değerlendirilmelidir.

Gebelikte lokal anestezi ve diş röntgeni yapılabilir mi?

Gerektiğinde evet; ancak ikisinin de gerekliliğine ve uygulanma biçimine diş hekiminiz karar verir. Diş tedavisinde kullanılan lokal anestezi (yalnızca işlem yapılan bölgeyi uyuşturan ilaç) gebelikte yaygın olarak kullanılır ve uygun miktarda uygulandığında genellikle güvenli kabul edilir. Hekiminiz ilacın türünü ve miktarını gebeliğinizi göz önünde bulundurarak seçer.

Diş röntgenlerinde kullanılan radyasyon dozu düşüktür ve ışın karın bölgesine değil ağız bölgesine yöneltilir. Yine de gebelikte röntgen yalnızca tanı veya tedavi için gerçekten gerekli olduğunda çekilir; rutin kontrol amaçlı görüntülemeler doğum sonrasına bırakılabilir. Diş hekiminiz gerekli gördüğünde panoramik röntgen ya da küçük diş filmleri ister ve uygun koruma önlemlerini alır.

İlaçlar için de aynı ilke geçerlidir. Ağrı kesici gerekiyorsa gebelikte hangisinin uygun olduğunu hekiminize veya eczacınıza danışarak öğrenin. Antibiyotik ise yalnızca hekim gerekli görürse, gebeliğe uygun seçenekler arasından verilir. Evde kendi başınıza ilaç kullanmayın.

Hangi işlemler doğumdan sonraya bırakılabilir?

Yalnızca görünümü değiştirmeye yönelik işlemler genellikle doğum sonrasına ertelenir. Diş beyazlatma bunların başında gelir; gebelikte bir ihtiyaç olmadığı ve bu dönemdeki güvenliği yeterince araştırılmadığı için önerilmez. Acil olmayan kapsamlı estetik düzenlemeler ve gömülü diş çekimi ya da implant gibi bazı planlı cerrahi işlemler de hekiminizle birlikte doğum sonrasına planlanabilir.

Diş eti iltihabının tedavisi ise ertelenecek işlemlerden değildir. Profesyonel temizlik ve gerekiyorsa diş eti tedavileri gebelikte de yapılabilir ve diş eti kanamasını azaltmaya yardımcı olabilir.

Bulantı ve kusma dişlere zarar verir mi?

Sık kusma diş minesine zarar verebilir; çünkü ağza gelen mide asidi mineyi geçici olarak yumuşatır. Kusmadan hemen sonra dişleri fırçalamak bu yumuşamış mineyi aşındırabilir. Şu adımlar yardımcı olur:

• Kusmadan sonra ağzınızı sade suyla çalkalayın. Diş hekiminiz önerirse suya karbonat eklenerek hazırlanan bir çözeltiyle de çalkalayabilirsiniz.
• Fırçalamak için yaklaşık bir saat bekleyin.
• Florürlü diş macunu ve yumuşak kıllı bir fırça kullanın.
• Fırçalarken öğürüyorsanız küçük başlı bir fırça seçin, daha az macun kullanın ve bulantının daha hafif olduğu saatlerde fırçalayın.

Kusma çok sık oluyor ve sıvıları bile tutamıyorsanız bu durum öncelikle genel sağlığınızı ilgilendirir; kadın hastalıkları ve doğum hekiminize başvurun.

Gebelikte günlük ağız bakımı

• Dişlerinizi günde iki kez, yaklaşık iki dakika florürlü macunla fırçalayın; fırçaladıktan sonra macunu tükürün, ağzınızı bol suyla çalkalamayın.
• Diş aralarını her gün diş ipi veya ara yüz fırçasıyla temizleyin.
• Diş eti kanıyor diye fırçalamayı bırakmayın; kanama çoğu zaman plak düzenli temizlendikçe azalır.
• Aşerme dönemlerinde şekerli yiyecekleri gün boyuna yaymak yerine öğünlerle birlikte tüketmeye çalışın; ara öğünlerde peynir, sebze, şekersiz yoğurt ve su tercih edin.

Ne zaman diş hekimine başvurmalısınız?

Gebelikte aşağıdaki durumlarda en kısa sürede diş hekiminize başvurun:

• İki haftadan uzun süren ya da giderek artan diş eti kanaması veya şişliği
• Diş ağrısı, sıcak-soğuk hassasiyeti veya çiğnerken ağrı
• Diş etinde kolay kanayan, büyüyen bir kabarıklık
• Kırılan diş veya düşen dolgu
• Ağızda kötü tat ya da geçmeyen ağız kokusu
• Sık kusmaya bağlı dişlerde hassasiyet veya aşınma

Acil durumlar: Yüzde veya boyunda hızla artan şişlik, yutma veya nefes alma güçlüğü ya da diş ağrısına eşlik eden yüksek ateş varsa beklemeden en yakın acil servise başvurun veya 112'yi arayın. Gebelikte ateşli bir hastalık geçirdiğinizde kadın hastalıkları ve doğum hekiminizi de bilgilendirin.

Sık sorulan sorular

Gebelikte diş çekilir mi?

Gerekli olduğunda evet. Ağrıya veya enfeksiyona yol açan ve korunamayacak durumdaki bir diş, gebeliğin herhangi bir döneminde hekimin değerlendirmesiyle çekilebilir. Acil olmayan cerrahi işlemler ise çoğu zaman doğum sonrasına planlanır.

"Her gebelik bir diş götürür" sözü doğru mu?

Hayır. Bebeğin ihtiyaç duyduğu kalsiyum annenin dişlerinden değil, beslenmeden ve vücut depolarından karşılanır. Gebelikte diş sorunlarını artıran asıl etkenler tedavi edilmeyen diş eti iltihabı, sık kusma ve sık şekerli atıştırmadır; bunların etkisi düzenli bakım ve kontrollerle azaltılabilir.

Gebelikte diş taşı temizliği yaptırılabilir mi?

Evet. Diş taşı temizliği gebelikte genellikle güvenli kabul edilir ve gebelik diş eti iltihabını kontrol altına almaya yardımcı olur. Diş etleri çok hassassa hekiminiz temizliği birkaç seansa bölebilir.

Emzirirken diş tedavisi yaptırabilir miyim?

Genellikle evet. Lokal anestezi ve diş röntgeni emzirme döneminde de yaygın olarak uygulanır. Diş hekiminize emzirdiğinizi söyleyin; ilaç gerekiyorsa hekiminiz emzirmeyle uyumlu seçenekleri belirler.

Kaynaklar

1. CDC — Pregnancy and Oral Health Facts
2. ADA MouthHealthy — Pregnancy Dental Concerns
3. NHS — Gum disease
4. NHS Oxford Health — Oral health in pregnancy